กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาสยื่นผู้ว่าฯ สกลนคร ค้านคำขอสำรวจแร่โปแตชรอบใหม่ จี้รัฐคุ้มครองสิทธิชุมชนและทรัพยากรน้ำ

ชาวบ้านวานรนิวาสยื่นหนังสือคัดค้านการขออาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โปแตชรอบใหม่ของบริษัทเอกชนรายเดิม ห่วงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แหล่งน้ำ และความขัดแย้งในชุมชน พร้อมเรียกร้องให้ภาครัฐพิจารณาคำขออย่างรอบด้าน โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร เข้ายื่นหนังสือต่อผู้ว่าราชการจังหวัดสกลนคร เพื่อคัดค้านการยื่นคำขออาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โปแตชรอบใหม่ของบริษัท ไชน่า หมิ่งต๋า โปแตช คอร์ปอเรชั่น (ประเทศไทย) จำกัด ในพื้นที่อำเภอวานรนิวาส ภายหลังอาชญาบัตรพิเศษที่บริษัทเคยได้รับอนุญาตได้หมดอายุลงแล้ว

ประเด็นดังกล่าวสะท้อนความกังวลของประชาชนในพื้นที่ต่อการกลับเข้ามาดำเนินกิจกรรมสำรวจแร่โปแตชอีกครั้ง โดยเฉพาะเมื่อชุมชนเคยมีประสบการณ์เกี่ยวกับการสำรวจแร่ ข้อพิพาทระหว่างประชาชนกับบริษัท และความขัดแย้งภายในพื้นที่ ซึ่งส่งผลต่อความเชื่อมั่นต่อกระบวนการอนุญาตและการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติของภาครัฐ

กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาสระบุว่า การคัดค้านครั้งนี้มีเหตุผลสำคัญ 4 ประเด็น ได้แก่

1. ข้อกังวลเกี่ยวกับการปฏิบัติตามเงื่อนไขการอนุญาต

กลุ่มฯ ระบุว่า บริษัทเคยดำเนินการขุดเจาะสำรวจในพื้นที่ที่ไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งอาจเข้าข่ายฝ่าฝืนข้อตกลงท้ายอาชญาบัตรพิเศษ ข้อ 6 และอาจเกี่ยวข้องกับการกระทำที่ผิดกฎหมาย จึงเรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบข้อเท็จจริงและประวัติการปฏิบัติตามเงื่อนไขของบริษัท ก่อนพิจารณาคำขออนุญาตครั้งใหม่

2. ความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรน้ำ

ประชาชนมีความกังวลต่อผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการสำรวจและการทำเหมืองแร่โปแตชใต้ดิน โดยเฉพาะผลกระทบต่อแหล่งน้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน และทรัพยากรธรรมชาติที่ชุมชนพึ่งพาในการดำรงชีวิต

นอกจากนี้ กลุ่มฯ ยังได้เดินทางไปศึกษาสถานการณ์การทำเหมืองแร่โปแตชในอำเภอด่านขุนทด จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งทำให้เกิดข้อกังวลเกี่ยวกับผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติที่อาจเกิดขึ้นกับพื้นที่ของตนเองในอนาคต

3. ผลกระทบทางสังคมและสิทธิของประชาชน

อีกประเด็นที่กลุ่มฯ ให้ความสำคัญคือผลกระทบต่อความสัมพันธ์ภายในชุมชน จากความเห็นที่แตกต่างกันเกี่ยวกับโครงการเหมืองแร่ รวมถึงกรณีการดำเนินคดีกับประชาชนผู้คัดค้านจำนวน 9 คน ซึ่งกลุ่มฯ มองว่าเป็นการฟ้องร้องเพื่อปิดกั้นการแสดงความคิดเห็นหรือการมีส่วนร่วมของประชาชน (SLAPP)

กรณีดังกล่าวทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิในการแสดงความคิดเห็น สิทธิในการรวมกลุ่ม และสิทธิของประชาชนในการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนของตนเอง โดยไม่ต้องเผชิญกับแรงกดดันหรือความหวาดกลัวจากการใช้กระบวนการทางกฎหมาย

4. การดำเนินการต้องสอดคล้องกับพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560

กลุ่มฯ เรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 อย่างเคร่งครัด โดยให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการแร่ภายใต้กรอบการใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างเหมาะสม การพิจารณาข้อมูลตามมาตรา 16 ซึ่งครอบคลุมคุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ รวมถึงการพิจารณาพื้นที่ต้องห้ามตามมาตรา 17 วรรคสี่

โดยเฉพาะการสำรวจและทำเหมืองแร่โปแตช ซึ่งมีลักษณะเป็นการทำเหมืองใต้ดิน จำเป็นต้องพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างชั้นธรณีวิทยา แหล่งน้ำใต้ดิน แหล่งน้ำผิวดิน และระบบนิเวศอย่างรอบด้าน เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจส่งผลกระทบต่อชุมชนในระยะยาว

นายกิจตกรณ์ น้อยตาแสง สมาชิกกลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาส ซึ่งเป็นหนึ่งในประชาชนที่เคยถูกดำเนินคดีจากกรณีการคัดค้าน กล่าวว่า ชาวบ้านยังคงมีความกังวลต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เนื่องจากที่ผ่านมาโครงการได้ก่อให้เกิดข้อพิพาทและความขัดแย้งในชุมชน รวมถึงการดำเนินคดีกับประชาชน โดยเห็นว่าหน่วยงานรัฐควรนำประวัติการดำเนินงานและข้อร้องเรียนของชุมชนมาประกอบการพิจารณาคำขออนุญาตครั้งใหม่อย่างจริงจัง

ด้านอุตสาหกรรมจังหวัดสกลนครแจ้งต่อกลุ่มฯ ว่า ปัจจุบันมีบริษัทเอกชน 2 ราย ยื่นขออาชญาบัตรในพื้นที่อำเภอวานรนิวาสและอำเภอเจริญศิลป์ จังหวัดสกลนคร โดยอยู่ในขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็น ส่วนคำขออาชญาบัตรพิเศษรอบใหม่ในพื้นที่อำเภอวานรนิวาส กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ได้แจ้งให้บริษัทจัดส่งเอกสารเพิ่มเติม เนื่องจากเอกสารยังไม่ครบถ้วน และขณะนี้อยู่ระหว่างการพิจารณา

ขณะที่นางรณิดา เหลืองฐิติสกุล ผู้ว่าราชการจังหวัดสกลนคร ระบุว่า จังหวัดพร้อมรับฟังความคิดเห็นและข้อกังวลของประชาชน โดยเฉพาะกรณีที่พื้นที่เคยได้รับผลกระทบและมีข้อพิพาทจากการดำเนินโครงการที่ผ่านมา พร้อมนำข้อมูลและข้อเรียกร้องส่งต่อให้กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่พิจารณา และยืนยันว่าจะดูแลประชาชนอย่างเต็มที่ โดยระบุว่าจะไม่ให้เกิดเหมืองแร่ในพื้นที่

กรณีการยื่นขออาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โปแตชในอำเภอวานรนิวาส จึงไม่ได้เป็นเพียงประเด็นเกี่ยวกับการอนุญาตให้บริษัทเอกชนเข้าสำรวจทรัพยากรแร่เท่านั้น แต่ยังเป็นประเด็นสาธารณะที่เกี่ยวข้องกับสิทธิชุมชน ความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำ การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม และความโปร่งใสของกระบวนการตัดสินใจของภาครัฐ

กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาสยืนยันจุดยืนคัดค้านการออกอาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่โปแตชรอบใหม่ และเรียกร้องให้ผู้ว่าราชการจังหวัดสกลนครในฐานะเจ้าพนักงานแร่ประจำท้องที่ ใช้อำนาจหน้าที่ในการกำกับดูแลและให้ความเห็นต่อคำขอของบริษัท โดยคำนึงถึงข้อกังวลและข้อเรียกร้องของประชาชนเป็นสำคัญ

สิ่งที่สังคมควรจับตามองต่อจากนี้ คือ กระบวนการพิจารณาอนุญาตของภาครัฐจะเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงเพียงใด และจะสามารถสร้างหลักประกันได้อย่างไรว่า การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรแร่จะไม่ต้องแลกมาด้วยความเสี่ยงต่อแหล่งน้ำ สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตของคนในชุมชน

ที่มา เหมืองแร่สกลนคร