ดังนั้นเครือข่ายภาคประชาชน  จึงได้รวบรวมรายชื่อ มากกว่า 1 หมื่นรายชื่อ  เพื่อเสนอ
 

ร่างพระราชบัญญัติ กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ พ.ศ. ….   ฉบับเครือข่ายประชาชน

ประเด็นสำคัญ  ของ ร่าง พรบ.กองทุน ฯ ฉบับ ภาคประชาช

๑ . แนวคิด – ภารกิจของกองทุนฯ

• กองทุนนี้ต้องมีเป้าหมายเน้นไปที่  เด็ก –เยาวชนและครอบครัว เพราะเป็นโจทย์ใหญ่ร่วมกันของสังคม  ที่พบว่าเด็กเยาวชนใช้เวลาอยู่กับสื่อมากกว่าอยู่ในห้องเรียน  แต่สื่อสร้างสรรค์เพื่อพัฒนาเด็กเยาวชนและครอบครัวมีน้อยมาก เด็กเยาวชนขาดทักษะการเท่าทันสื่อ และขาดพื้นที่สร้างสรรค์ ทำให้เกิดปัญหาสังคมมากมายตามมา จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้กระบวนการสื่อสร้างสรรค์เพื่อสร้างการเรียนรู้ของเด็กเยาวชนและครอบครัว  และคนในชุมชน ให้ได้เรียนรู้สิ่งดีๆ  เปลี่ยนแปลงตนเอง พัฒนาชุมชน สังคมให้ดีขึ้น

• กองทุนต้อง ให้ นิยาม  ”สื่อ”  ในมุมที่กว้าง  รวมไปถึงสื่อโดยเด็กเยาวชน ครอบครัว และชุมชน ไม่ใช่สื่อโดยผู้ประกอบวิชาชีพสื่อเท่านั้น
• กองทุน ไม่ใช่เรื่องของ”เงิน” เพื่อการผลิตสื่อ   แต่เป็นการสร้างและบูรณาการให้ทุนทางสังคมทุกด้านทั้งด้านความคิด จินตนาการ  ทรัพยากรอื่นๆ มาร่วมสนับสนุนการใช้สื่อเพื่อสร้างการเรียนรู้อย่างยั่งยืนแก่เด็กเยาวชนและครอบครัว   
• กองทุนต้องให้ความสำคัญกับการ สร้างนวัตกรรม  บูรณาการกับภาคส่วนต่างๆ  และระดมสรรพกำลังและทุนทางสังคมให้มามีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบสื่อสร้างสรรค์อย่างยั่งยืน ไม่ควรเน้นภารกิจในการตรวจสอบและปราบปรามสื่อร้ายเพราะมีกลไกอื่นกำกับดูแลอยู่แล้ว

๒.โครงสร้าง กองทุนฯต้องเน้นการมีส่วนร่วมของฝ่ายต่างๆ

• เพื่อให้เกิดการการพัฒนาสื่อสร้างสรรค์  กองทุนต้องมีโครงสร้างและรูปแบบการบริหารจัดการแบบก้าวหน้า  มีความคล่องตัว มีตัวแทนภาคประชาชนเข้าร่วมในสัดส่วนที่เหมาะสม  มีโครงสร้างที่สะท้อนความมีธรรมาภิบาล   และมีกลไกที่ให้ภาคประชาชนในท้องถิ่นเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม    
• โครงสร้างกรรมการ  อย่างน้อยครึ่งหนึ่ง มาจากตัวแทนภาคประชาชน ที่ทำงานด้านสื่อ ด้านเด็กเยาวชน ด้านการเรียนรู้การศึกษาฯ โดยการสรรหา
• มีกลไกการมีส่วนร่วม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และประชาชนสามารถเสนอแนะต่อทิศทางการบริหารจัดการและการดำเนินงานของกองทุนได้  โดยผ่านกลไก ”สภาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์” และ ”สมัชชาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์”

  ๓. ความเท่าเทียมในการเข้าถึงกองทุน

• ให้ประชาชนทุกกลุ่ม ที่มีเป้าหมายใช้สื่อเพื่อพัฒนาเด็ก เยาวชนครอบครัว ชุมชน ทั้งในระดับท้องถิ่นและส่วนกลาง  รวมถึงกลุ่มผู้ด้อยโอกาส เช่น กลุ่มคนพิการ, กลุ่มแรงงาน, กลุ่มชาติพันธุ์, กลุ่มคนชายขอบ ฯลฯ มีสิทธิเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากกองทุนนี้อย่างเท่าเทียม ไม่เฉพาะวิชาชีพสื่อมวลชนหรือภาคธุรกิจเท่านั้น

• กองทุนต้องทำให้เกิดการกระจายทรัพยากร และ การเข้าถึงของภาคส่วนต่างๆ  ทำให้เกิดระบบการสนับสนุนที่ต่อเนื่อง และครอบคลุมถึงกลุ่มเป้าหมายที่หลากหลายอย่างเท่าเทียม

สรุปสาระสำคัญๆ ที่ปรากฏในร่าง พ.ร.บ. ส่งเสริมโอกาสและความเสมอภาคระหว่างเพศ ฉบับ รัฐบาลฯ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ซึ่งสมควรได้รับการพิจารณาทบทวนและแก้ไข ดังนี้

1. เหตุผลในการตรากฎหมาย : ไม่อ้างสาระสำคัญเรื่องสิทธิมนุษยชนตามรัฐธรรมนูญ ไม่ได้อ้างพันธกรณีที่ประเทศไทยได้ลงนามอนุสัญญาขจัดการเลือกปฏิบัติต่อผู้หญิงในทุกรูปแบบ (CEDAW)

2. คำนิยาม : กำกวม ไม่ชัดเจน ไม่ครอบคลุมอีกหลาย "คำ" ที่ควรนิยาม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง "การส่งเสริมโอกาส" "การคุ้มครอง" "มาตรการพิเศษ" "ผู้ที่สมควรได้รับการส่งเสริมโอกาสและคุ้มครองเป็นพิเศษ" (เพราะไม่มีเรื่องพวกนี้ในร่างกฎหมายฉบับนี้…ซึ่งต้องมี ! )

3. นายกรัฐมนตรี ต้องเป็นผู้รักษาการตาม พ.ร.บ. ฉบับนี้  ไม่ใช่ รัฐมนตรี (ซึ่งร่าง พ.ร.บ. ไม่ระบุว่าเป็น รมว. กระทรวงใดด้วยซ้ำ!) เพราะความไม่เสมอภาคระหว่างเพศเป็นปัญหาระดับชาติ  ไม่ใช่ปัญหาระดับกระทรวง ทบวง กรม เท่านั้น

4. การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมอันเนื่องมาจากความแตกต่างระหว่างเพศ มีขอบข่ายมาก ต้องระบุให้ชัดเจน จะกำกวมหรือจะไปรอประกาศในกฎกระทรวงโดยภาครัฐ (ที่อาจ "ตาบอดในเรื่องความเสมอภาคระหว่างเพศ")  ไม่ได้

5. ร่าง พ.ร.บ. ฉบับของรัฐบาลไม่มีการระบุเรื่องการคุ้มครองและการส่งเสริมโอกาสและความเสมอภาคระหว่างเพศเลย แต่ชื่อกฎหมายกลับมีคำว่า "ส่งเสริมโอกาส"!

6. คณะกรรมการส่งเสริมโอกาสและความเท่าเทียมระหว่างเพศ (อทพ.) : กรรมการโดยตำแหน่งควรมีทุกกระทรวงภาครัฐ และควรต้องเพิ่ม อัยการ สนง.ตำรวจแห่งชาติ องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ และองค์กรภาคธุรกิจ และ องค์กรสตรีภาคประชาสังคมด้วย ส่วนผู้ทรงคุณวุฒิควรเพิ่มสาขาด้านสิทธิมนุษยชนและด้านสตรีศึกษาและสถาบันการศึกษาด้วย โดยในหน่วยงานที่ไม่ใช่ภาครัฐไม่ควรสรรหาและเสนอชื่อโดยรัฐมนตรี แต่ควรสรรหากันเองและนำเสนอชื่อให้นายกรัฐมนตรีแต่งตั้งต่อไป และควรกำหนดสัดส่วนหญิงชายในคณะกรรมการให้ใกล้เคียงกันตามรัฐธรรมนูญมาตรา 87 วรรคท้าย

7. คุณสมบัติของผู้ที่จะมาดำรงตำแหน่งเป็นคณะกรรมการ อทพ. ทุกคนไม่ว่าจะมาโดยตำแหน่งหรือได้รับการแต่งตั้งจากการสรรหากันเองของหน่วยงานต่างๆ จะต้องไม่เป็นผู้ที่เคยต้องคดีหรือกระทำความผิดทางเพศมาก่อน

8. อำนาจหน้าที่ของ อทพ. ในเรื่องกำหนดเกณฑ์ แนวทาง ระเบียบปฏิบัติ ใดๆ (ถ้ามี) ต้องมีกรอบเวลากำกับไว้ด้วย

9. คณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ (วลพ.) ไม่ควรมาจากการแต่งตั้งของ ครม. โดยการเสนอชื่อของ อทพ. เพราะจะกลายเป็นคณะกรรมการเล็กในคณะกรรมการใหญ่ ซึ่งไม่เหมาะสม  หากแต่ กรรมการ วลพ.ต้องเป็นผู้มีคุณสมบัติที่เหมาะสมและเป็นทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญในเรื่องการเลือกปฏิบัติและความไม่เสมอภาคระหว่างเพศอย่างแท้จริง

10. อำนาจหน้าที่ของ วลพ. ต้องมีการทบทวนและแก้ไข เพื่อมิให้เป็นการไปรอนสิทธิหรือกระทบสิทธิของผู้ร้องในการดำเนินคดีตามกระบวนยุติธรรมอื่นๆ ที่กฎหมายอื่นกำหนดให้กระทำได้

11.สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมโอกาสและความเสมอภาคระหว่างเพศ ต้องเป็นสำนักงานที่ถูกจัดตั้งขึ้นมาเพื่อปฏิบัติภารกิจตามพระราชบัญญัตินี้โดยเฉพาะ  ซึ่งไม่ใช่ภารกิจที่สำนักกิจการสตรีและครอบครัว (สค.) ซึ่งเป็นหน่วยงานของภาครัฐสังกัดกระทรวง พม. จะทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และจะต้องมี "เลขาธิการสำนักงาน" ที่ไม่ใช่ข้าราชการประจำ  แต่ควรเป็นผู้ที่มีความสามารถและมีคุณสมบัติเหมาะสมกับการทำงานเพื่อผลักดันให้เกิดความเสมอภาคระหว่างเพศและขจัดการเลือกปฏิบัติได้อย่างแท้จริง  ซึ่งจะต้องมีการรับสมัคร คัดเลือก สรรหา ตามกระบวนการอย่างโปร่งใสและควรมีการแสดงวิสัยทัศน์ด้วย

12. การกำหนดให้มีกระบวนการไกล่เกลี่ย (มาตรา 30) และยอมความได้ (มาตรา 49) ต้องทบทวนและแก้ไข

13. กองทุนส่งเสริมโอกาสและความเท่าเทียมระหว่างเพศ ต้องมีคณะกรรมการบริหารกองทุนขึ้นมาอีกคณะหนึ่ง  และมีอำนาจหน้าที่ในการบริหารจัดการกองทุนโดยเอกเทศ  มิใช่บริหารโดย อทพ. และเก็บรักษาเงินของกองทุนโดย สค. (มาตรา 43) ทั้งนี้เพื่อความโปร่งใส เป็นธรรม และตรวจสอบได้ รวมทั้งยังแยกอำนาจบริหารจัดการจากฝ่ายนโยบาย (อทพ.) ออกจากฝ่ายบริหารกองทุนด้วย และภารกิจนี้ไม่ควรกระจุกตัวอยู่แต่ในหน่วยงานเล็กๆ ของภาครัฐ

14. ส่วนหนึ่งของเงินของกองทุนควรมาจากเงินงบประมาณแผ่นดินประจำปีในสัดส่วน ร้อยละ 1 ทั้งนี้เพื่อให้เป็นไปตามหลักการ Gender Budgeting หรือการจัดสรรงบประมาณเพื่อการส่งเสริมความเสมอภาคระหว่างเพศที่แท้จริง

15. บทกำหนดโทษ ควรมีการทบทวนโดยควรให้สอดคล้องกับหลักการลงโทษตามความหนักเบาของความผิด  โดยโทษปรับควรหลักการปรับตามการประเมินความเสียหาย (punitive damages) มาใช้ด้วยแทนที่จะกำหนดอัตราตายตัว และย้ำอีกครั้งว่าการกำหนดให้ "ความกระทำผิดจากการเลือกปฏิบัติโดยความไม่เป็นธรรมทางเพศ" เป็นความผิดที่ยอมความได้ (มาตรา 49) ควรมีการพิจารณาทบทวน

สุธาดา เมฆรุ่งเรืองกุล

เรื่องเล่า​จากแดนไกล (ตอนที่สาม)  : ไปร่วมโครงการอบรม “การเสริมสร้างพลังอำนาจสตรี” (Women Empowerment Program) จัดโดยมหาวิทยาลัย มอนทาน่า รัฐมอนทาน่า สหรัฐอเมริ​กา

โดย ดร. สุธาดา เมฆรุ่งเรืองกุล ผู้ประสานงานเครือข่ายผู้หญิงพลิกโฉมประเทศไทย

ไปร่วมการประชุมคณะกรรมการ “กลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงส่วนใหญ่ของรัฐมอนทาน่า” (The Montana Majority PAC-MMP) เพื่อวางแผนงานส่งเสริมบทบาทสตรีในทางการเมืองและการเลือกตั้ง

ผู้เขียนได้รับโอกาสสำคัญไปร่วมสังเกตการณ์ประชุมประชุมนัดสำคัญของคณะกรรมการก “กลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงส่วนใหญ่ของรัฐมอนทาน่า”  ( The Montana Majority PAC-MMP) ซึ่งเป็นกลุ่มที่จดทะเบียนเป็นองค์กรสาธารณะที่ไม่หวังผลกำไรเพื่อทำกิจกรรมทางการเมืองตามสิทธิพลเมืองแห่งมลรัฐตามกฎหมายของรัฐมอนทาน่า  คณะกรรมการขององค์กรเอ็มเอ็มพีมี ๗ คน และจำนวนสี่คนในเจ็ดคนนั้นคือ ส.ส. และ ส.ว. หญิงของพรรคเดโมแครต ประกอบด้วย ส.ว.แครอล วิลเลี่ยมส์ ส.ว. คริสตีน คอฟแมนน์ ส.ว. แครอล จูโน และ ส.ส. ไดแอน แซนส์   การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นที่บ้านของ ส.ว. คริสตีน ที่เมืองเฮเลน่า (Helena) ซึ่งเป็นเมืองหลวงของรัฐทอนทาน่า อยู่ทางด้านตะวันออกของเมืองมิสซูล่า เป็นเมืองที่เมืองต่างๆตกลงให้ตรงบริเวณนั้นเป็นเมืองหลวง State Capitol เพราะว่าบรรดา ส.ส. และ ส.ว. ทุกๆ คนจะได้เดินทางมาประชุมได้สะดวก แม้จะเป็นเมืองเล็กๆ แต่ก็แอบมีร้านอาหารไทยกับเขาอยู่หนึ่งร้านด้วยนะชื่อร้าน “ต้อยของเมืองไทย” (Toi’s Thai) 

การเดินทางมาประชุมครั้งนี้เป็นการเดินทางมาแบบไป-กลับวันเดียว โดยมี ส.ส. ไดแอน (วัย ๖๕) อาสาเป็นคนขับรถเอง โดยมี ส.ว. แครอล วิลเลี่ยมส์ (วัย ๖๗) และซินเธียร่วมเดินทางมาด้วย ผู้จัดการแผนรณรงค์เลือกตั้ง ที่มาร่วมประชุมวางแผนกันที่ร้านกาแฟลิควิด พลาเน็ตเมื่อสัปดาห์ก่อน  ซินเธียเรียนจบปริญญาตรีด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัย มอนทาน่าและกำลังจะเรียนต่อปริญญาโทด้านรัฐประศาสนศาสตร์ (Public Administration)  น่าจะมีอนาคตทางการงานในแวดวงการเมืองของพรรคเดโมแครตแน่นอนเพราะเป็นคนเอาจริงเอาจังและมีการจัดการที่ดี  รู้จักคนกว้างขวางและที่สำคัญเธอเป็นคนที่วางแผนจัดการประชุมได้อย่างเป็นระบบระเบียบดีมาก เอกสารครบ ข้อมูลดี และประสานงานตามที่ตกลงกันไว้ไม่พลาดแม้แต่เรื่องเดียว ซึ่งทำให้การประชุมตามนัดหมายมีความถึงพร้อมและมีประสิทธิภาพสูงสุด ไม่เสียเวลาและเสียโอกาสในการเดินทางมาประชุม (ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมต้องการคนแบบนี้เป็นจักรกลในการทำงาน เพราะคนแบบ ซินเธีย นี่แหละที่เป็นคนประเภทที่ทำให้งานสำเร็จ (get the work done) ซึ่งหากเราไม่มี "คนที่ทำให้งานสำเร็จ" ต่อให้มีความคิดดีแค่ไหน พูดเก่งแค่ไหน ก็ไม่มีประโยชน์)

 สังเกตว่าทุกนัดหมาย ไม่มีการรอคอย (ที่น่าเบื่อ) และโทรศัพท์นาทีสุดท้าน  (last minute call) ที่มักจะโทรมาตอนที่ถึงเวลาประชุมแล้วหรือก่อนหน้าการประชุมเล็กน้อยว่า มาไม่ได้เพราะ…บลาๆๆๆๆ) ส.ส. ไดแอน ในวัย ๖๕ และเพิ่งผ่านการฉลองวันเกิดไปอย่างเงียบๆ ไม่กี่วันนี้เอง เป็นคนขับรถ 4wheels ฮอนด้า ของแอน แมรี่มาวันนี้ เพราะเธอบอกว่ารถของเธอเหมาะที่จะขับในเมืองมากกว่าออกนอกเมืองและไม่เหมาะสำหรับการมีผู้โดยสารไปด้วยหลายคน ระหว่างทางที่ไปเฮเลน่า ทิวทัศน์ข้างทางก็คล้ายๆ ออกไปที่ภูเขาด้านเหนือเหมือนเมื่อวันก่อน แต่ภูเขาทางด้านนี้มีความลาดชันกว่าและสลับซับซ้อนกว่า  มีบางช่วงถนนต้องตัดผ่านช่องเขาด้วย  ซึ่งอากาศระหว่างทางจะมีฝนและหิมะตกเป็นระยะๆ  ยิ่งขับเข้าใกล้ภูเขา อากาศจะค่อยๆเปลี่ยนจากอากาศดีๆ ที่มีแดดอ่อนๆ ท้องฟ้าแจ่มใส กลายเป็นมืดครึ้ม เริ่มมีฝนตกและตกหนักขึ้นๆ จนกลายเป็นหิมะตก และ สำหรับคนเอเชียแบบเรามันคือพายุหิมะดีๆ นี่เอง แต่สำหรับไดแอน เป็นเรื่องเล็กมาก  กว่ารถจะขับผ่านช่องเขาพายุหิมะมาได้ก็นานเกือบครึ่งชั่วโมงเพราะต้องขับช้าลงไดแอนบอกว่าคนขับรถบางคนไม่ชำนาญเส้นทางและไม่ระมัดระวังกับการควบคุมความเร็วของรถมักจะเกิดอุบัติเหตุรถไถลลื่นตกข้างทางซึ่งเป็นทางลาดชันลงเขา หรือไม่ก็ชนกับภูเขา เป็นอุบัติเหตุถึงแก่ชีวิตแบบที่ไม่น่าจะเกิด เราผ่านรถโกยหิมะด้วย ไดแอนบอกว่าเจ้าหน้าที่จะออกมาทำงานทุกวันในช่วงหน้าหนาว เจ้าหน้าที่เหล่านี้มีหน้าที่ขับรถโกยหิมะไป-มาข้างๆ ทางเพื่อกวาดหิมะที่ตกอยู่บนถนนออกไปเพื่อไม่ให้ถนนเปียกและลื่นเกินไป พอถึงรถโกยหิมะเราก็ต้องชะลอและเบี่ยงออกทางด้านซ้าย (สลับกับบ้านเราที่วิ่งทางซ้าย แบบที่มีป้ายตามทางหลวงว่า "ชิดซ้ายยกเว้นแซง" แต่ที่อเมริกาขับชิดด้านขวา (แปลว่าที่นั่งคนขับจะอยู่ด้านซ้ายของรถและเมื่อขับในความเร็วปกติจะต้องชิดด้านขวาไว้เสมอ)

เราผ่านพายุหิมะมาได้สักพักก็เข้าเขตเมืองหลวงคือเมือง Helena บ้านเรือนเริ่มเป็นหน้าตาแบบบ้านคนเมืองหลวง คือสงบเงียบเรียบขรึมแบบรัฐราชการ (ถ้าจะให้นึกถึงเมืองไทย ก็น่าจะเป็นเมืองแบบ "บรรหารบุรี" ที่ท่านบรรหารต้องการให้เป็น (แต่ไม่มีใครใช้บริการ เลยเป็นได้แค่เมืองที่มี "มังกรยักษ์" ที่ต่อมาทำพลุไฟระเบิดใส่บ้านคนไหม้ไปเกือบค่อนเมืองเมื่อตรุษจีนต้นปีนี้ และบ้านควาย ที่อดีต ส.ส. พรรคเดียวกันของท่านบรรหารพยายามทำให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว  แต่ไม่ค่อยเป็นที่นิยม (น่าสงสารควายไทย) เพราะชื่อและการนำมาใช้ในความหมายที่ประชาชนคนรักสัตว์ประเภทควายควรจะลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่างเพื่อกู้ศักดิ์ศรี "ควาย" ให้คืนสู่ความเป็น "ควาย" ในความหมายของสัตว์ที่เป็นมิตรและเป็นยังประโยชน์มากมายให้กับมนุษย์ ไม่ใช่สัญลักษณ์ของ "ความโง่เขลา" เกียจคร้าน" และ "อัปลักษณ์")

เราผ่านรัฐสภาอันทรงเกียรติ (มี ส.ส. ๑๐๐ คน ส.ว. ๕๐ คน) ในจำนวน ๑๕๐ คนนี้มี ส.ส.+ ส.ว. หญิง ไม่ถึง ๒๐% พอๆ กับบ้านเราเลย ซึ่งเป็นเรื่องที่นักสตรีนิยมของมอนทานาเร่งรณรงค์ทุกๆ วัน ทั้งเคี่ยวเข็ญ ทั้งผลักดัน คะยั้นคะยอ และค้นหา “ดาวดวงใหม่” (star) ใหม่เข้าสภากันอยู่ทุกวัน และ “กลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงส่วนใหญ่ของรัฐมอนทาน่า”  ( The Montana Majority PAC-MMP)  ที่เพิ่งก่อตั้งกันใหม่สดๆ ร้อนๆ ก็อาสาทำหน้าที่รณรงค์ โดยในจดหมายเปิดผนึกเปิดตัวองค์กรใหม่นี้เริ่มต้นย่อหน้าแรกของเอกสารเผยแพร่ “ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งที่เป็นผู้หญิงไม่ออกไปเลือกตั้งเป็นจำนวนมากในการเลือกตั้งปี ๒๕๕๓ และถ้าพวกเธอยังไม่ออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งอีกในปี ๒๕๕๕ ก็เป็นที่แน่นอนเลยว่าผู้สมัครยอดนิยมเทสเตอร์ (นายจอห์น เทสเตอร์ เป็นอดีตผู้ว่าการรัฐมอนทาน่า ที่ลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นวุฒิสมาชิกระดับชาติสังกัดพรรคเดโมแครตตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ และเป็นวุฒิสมาชิกระดับรัฐมอนทาน่าตั้งแต่ปี ๒๕๔๑ เป็นผู้สมัครที่ได้รับคะแนนเสียงสูงมากที่สุดถึง ๗๑% ว่า เป็นนักการเมืองยอดนิยมของมอนทาน่าที่เดียว) ต้องแพ้การเลือกตั้งแน่นอน การที่ผู้หญิงไม่ออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งจึงมีผลกระทบด้านลบต่อการบริหารบ้านเมืองระดับมลรัฐ การตรากฎหมาย การบริหารประเทศโดยรวม รวมทั้งการแย่งชิงโอกาสและผลักดันความเป็นไปได้ในการปรังปรุงกฎหมายที่ล้าหลัง ดังนั้น“กลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงส่วนใหญ่ของรัฐมอนทาน่า”  ( The Montana Majority PAC-MMP) จึงจัดตั้งขึ้นตามเจตนารมณ์ของการแบ่งแยก เพื่อระดมทุนและความช่วยเหลือเพื่อสร้างปฏิบัติการให้การรณรงค์เลือกที่กำลังจะมาถึง เพื่อให้มั่นใจว่า “ผู้หญิง” จะไม่ถูกหลงลืมและจะไม่ถูกกีดกันออกไปจากระบบการเมืองนี้”

บ้านของ ส.ว. คริสตีน ซึ่งเป็นสถานที่ประชุมในครั้งนี้อยู่ไม่ไกลจากรัฐสภามอนทาน่ามากนัก  ที่บ้านจะล้อมรั้วลวดหนามโปร่งๆ สูงเกินศรีษะขึ้นไปอีกความสูงราวช่วงแขนไว้ด้วย ไดแอนบอกว่าที่เมืองเฮเลน่าจะมีกวางป่า (wild deer) มาเดินไปมาหรือบางทีก็กระโดดข้ามรั้วเข้ามาในบริเวณบ้านเพื่อกัดกินต้นไม้ ใบไม้ ชาวเมืองจึงต้องล้อมรั้วกันไว้ แต่กวางป่าพวกนี้มันจะไม่ทำอันตรายคน เพียงแต่ทำให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญมากกว่า ชาวเมืองจึงอยู่กับมันได้แบบสร้างแนวป้องกันกันเอง และทางสภาเทศบาลเมือง (City Council) ก็รณรงค์ด้วยการบอกชาวเมืองว่า "โปรดอย่าให้อาหารกวาง" เพราะเมื่อมันไม่ได้อาหาร มันก็จะไปที่อื่นเอง  การมีใจกรุณาต่อสัตว์ป่าจึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ เพราะจะเป็นการลดทอนพลังอำนาจของกวางป่า! (wild deer depowerment) ไปโดยปริยาย  (นึกถึงขึ้นมาทันทีกับการจัดตั้ง "กองทุนพัฒนาบทบาทสตรี" ของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ท่านนายกฯ และบรรดาที่ปรึกษาทั้งที่เป็นนักสิทธิสตรี (feminist) เป็น นักพัฒนาเอกชน (ngo) เป็นสารพัดที่อยากจะเป็น (นักวิชาการ นักการเมือง ที่ปรึกษา ข้าราชการที่คุมนโยบายกิจการสตรี หรือนักสังคมสงเคราะห์ด้านเด็กและสตรี และอื่นๆ อีกมากมาย) ควรนำข้อพึงระวังนี้ไปขบคิด  การดำเนินนโยบาย "เวทนานิยม" ต่อประชาชนกลุ่มใดๆ ก็ตาม ในนามของข้อความที่สวยหรู แต่ท้ายสุดก็คือ "การให้เงินและความช่วยเหลือแบบสังคมสงเคราะห์" นั้น แท้จริงก็คือการ "ลดทอนศักดิ์ศรีและพลังอำนาจ" ของคนนั้นๆ โดยปริยาย หากเพียงเพื่ออยากได้ความนิยม คะแนนโหวต แต่ต้องทำลาย/กัดกร่อน "ศักดิ์ศรีและพลังอำนาจ" ของคนอื่น สู้ไม่ทำอะไรเลยก็ไม่ถือว่าผิดกฎนะคะ  และอาจจะดีกว่าด้วย – ท่านอดีตนายกฯ ชวน เคยทำมาแล้ว!)

สำหรับการประชุมในวันนี้ผู้เขียนจะไม่ขอเล่าในตอนนี้นะคะ แต่เป็นการประชุมเชิงยุทธศาสตร์และปฏิบัติการที่มีเนื้อหาการประชุมที่เข้มข้นมาก กลั่นกรองจากประสบการณ์ทางการเมืองและการวางแผนการรณรงค์การเลือกตั้งเชิงกลยุทธ์ที่จะเน้นการดึงพลังอำนาจสตรีและบทบาทสตรีออกมาใช้ในพื้นที่ทางการเมืองและทางสังคมอย่างยิ่ง และผู้เขียนเชื่อว่าหากจะมีการสัมมนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันระหว่างนักรณรงค์ทางการเมืองหญิงของมอนทาน่ากับของไทย  จะเป็นประโยชน์ต่อการขับเคลื่อนบทบาทสตรีทางการเมืองและการก้าวสู่การเป็นผู้นำทางการเมืองได้อย่างดี ผู้เขียนจะขอนำสิ่งที่ได้ไปพบเห็น และร่วมสังเกตการณ์นี้ไปถ่ายทอดให้กับผู้ที่มีปฏิบัติการในการส่งเสริมบทบาทสตรีสู่การเมืองและการเข้าไปมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายและเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจระดับนโยบายสำคัญๆ ของรัฐ/ประเทศ ซึ่งเป็นเรื่องจริงจังและสำคัญ (serious business) ที่ผู้เขียนคิดว่าเครือข่ายผู้หญิงที่รณรงค์ในด้านนี้ยังเข้าไม่ถึงเนื้อในหรือแก่นแท้ที่จำเป็นของการขับเคลื่อนทางการเมืองนี้สักเท่าใดเลย สำหรับผู้หญิงที่เข้าสู่การเมืองแล้วก็ติดหล่มอยู่กับการเป็น “สมาชิกพรรคการเมือง” “สมาชิกสภาผู้แทนฯ” “สมาชิกวุฒิสภา” และ “ตำหแน่งทางการเมือง” ต่างๆ ที่ตัดขาดตัวเองออกไปจากการขับเคลื่อนของภาคประชาสังคมอย่างน่าวังเวง!

ระหว่างการประชุม พวกเราจะได้รับการดูแลเรื่องเครื่องดื่ม น้ำชา กาแฟ คุกกี้ (home-made) อย่างดีจากพาร์เนอร์ของของ ส.ว. คริสตีน (ชื่อแพท) ซึ่งทำหน้าที่ฝ่ายสนับสนุนที่ดีอย่างเงียบๆ รวมทั้งการเตรียมอาหารกลางวันแบบง่ายๆ (ซุปผักแบบอิตาเลี่ยนกับขนมปังบาแก็ตของฝรั่งเศส) ให้พวกเราได้ทานกันด้วย  ขากลับอากาศดีขึ้น  แต่ก็มีช่วงที่หิมะลงบ้างตอนช่วงผ่านหุบเขา  แต่พอเข้าเขตเมืองมิสซูล่าทุกอย่างก็เปลี่ยนเป็นบรรยากาศแบบฤดูใบไม้ผลิ (spring) เหมือนเดิม  ราวกับว่าช่วงฤดูหนาวยะเยือก (Winter) และพายุหิมะที่เราไปผจญมาเมื่อเช้ามัน ผ่านไปชาติครึ่งแล้ว ทั้งๆ ที่เราเพิ่งผ่านมันมาไม่กี่ชั่วโมงนี้เอง!!! รัฐมอนทาน่าได้ชื่อว่าเป็นรัฐที่มากด้วยความเป็นธรรมชาติทั้งแบบดิบๆ (หรือโหดๆ) และแบบสุกๆ (หรือสุขๆ) เพราะในหนึ่งวันเราอาจจะได้พบกับฤดูกาลครบทั้งสี่ฤดูคือ หนาวมากในตอนกลางคืนและเช้ามืด ใบไม้ผลิ ในช่วงสายๆ ร้อนมากในตอนกลางวัน และเริ่มใบไม้ร่วง (อาจไม่มีการผลัดใบชัดเจนแต่อากาศเริ่มเย็นลงอย่างรวดเร็ว) ในช่วงค่ำๆ ตลอดเวลาที่ขับรถกลับผู้อาวุโสทั้งสองคนด้านหน้าและผู้จัดการแผนรณรงค์ทางการเมืองก็ยังคุยกันเรื่องงานอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย สลับกับการติดตามความคืบหน้าของแผนการรณรงค์หาเสียง การเคลื่อนไหวขยับตัวของผู้สมัครหญิงของพรรคอื่น และผู้สมัครอิสระหญิงที่เป็นผู้มีชื่อเสียงและมีบทบาท (โดดเด่นเฉพาะตัว) คนอื่นๆ ที่ทางก“กลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงส่วนใหญ่ของรัฐมอนทาน่า”  ( The Montana Majority PAC-MMP) จะเข้าไปขอความร่วมมือให้ร่วมกันรณรงค์ให้ผู้หญิงออกมาแสดงตนใช้สิทธิออกเสียงเลือกตั้งและเข้าร่วมสนับสนุนกระบวนการเลือกตั้งที่จะเพิ่มปริมาณผู้หญิงแถวหน้าให้เข้าสู่สภานิติบัญญัติ หรือการบริหารราชการเมือง และการทำหน้าที่ทางสังคมในรูปแบบต่างๆ มีการแวะเติมน้ำมัน (แบบเติมเอง และจ่ายด้วยบัตรเครดิตที่เครื่องเติมน้ำมันได้เองเลย ลดการใช้แรงงานคนไปมากทีเดียว) และ ส.ว. แครอลชวนผู้เขียนเข้าไปดูร้านขายของที่ปั้มน้ำมัน และขอให้เลือกเครื่องดื่มและขนมมาทานแก้หิวกระหายติดมือมาด้วย  นี่คือคุณสมบัติเฉพาะของผู้หญิงคือการเอาใจใส่ดูแลซึ่งกันและกันเสมอ

การสนทนากับผู้อำนวยการมูลนิธิผู้หญิงแห่งรัฐมอนทาน่า (Women’s Foundation of Montana)

สัปดาห์ต่อมาผู้เขียนได้มีโอกาสพบและสนทนาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันกับผู้อำนวยการมูลนิธิผู้หญิงแห่งรัฐมอนทาน่า ที่ร้านกาแฟแห่งหนึ่งในเมืองมิสซูล่า  ความจริงการพบปะกันคราวนี้มีคนมาหลายคน เพื่อสนทนาแลกเปลี่ยนกันในเรื่องการสร้างเครือข่ายเชื่อมโยงและประสานงานกันระหว่างเครือข่ายผู้หญิงของรัฐมอนทาน่าและเครือข่ายผู้หญิงพลิกโฉมประเทศไทย  โดยมี ส.ส. ไดแอน แซนดส์ และอาจารย์ จี.จี. เป็นผู้ประสานงานหลัก ผู้เขียนได้พบกับผู้อำนวยการมูลนิธิผู้หญิงมอนทาน่า ชื่อเจน (Jane)  ซึ่งเนื้อหาหลักๆ ของการประสานกันของสองเครือข่ายน่าจะเป็นเรื่องของการเชื่อมโยงความคิดและประสบการณ์การขับเคลื่อนประเด็นปัญหาทางการเมืองและสังคมร่วมกันที่ผู้หญิงของสองประเทศเผชิญอยู่และแนวทางการต่อสู้ผลักดันนโยบายสาธารณะต่างๆ ที่จะก่อให้เกิดความก้าวหน้าและคุณภาพชีวิตที่ดีของผู้หญิงและเด็กหญิงโดยรวม  อาจมีการทำโครงการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ดูงาน เสริมสร้างประสบการณ์ซึ่งกันและกันของคนทำงานด้านสตรีและเด็กหญิงในอนาคตก็ได้  ต่อจากนั้น ส.ส.ไดแอนจะพาไปร่วมงานเลี้ยงอาหารค่ำที่บ้านของ ส.ว. แครอล วิลเลี่ยมส์ (ช่วงนี้เป็นช่วงก่อนฤดูกาลหาเสียงเลือกตั้งทั่วไปที่ในระดับมลรัฐจะเริ่มในราวเดือนมิถุนายน และระดับชาติจะเริ่มในเดือนพฤศจิกายน ดังนั้นจะมีงานรณรงค์ทางการเมืองในรูปแบบต่างๆ มาเป็นระยะๆ)

งานแสดงปาฐกถาของประธานมูลนิธิแพลนส์ พาเร้นท์ฮู๊ด เฟดเดอเรชั่น ออฟ อเมริกา (Planned Parenthood Federation of America) : เซซิล ริชาร์ดส์ (Cecile Richards)

งานเลี้ยงอาหารค่ำแบบง่ายๆ ที่บ้านของ ส.ว. Carol Willams ซึ่งจะจัดงานเลี้ยงต้อนรับการมาเยือนและการแสดงปาฐกถาของประธานมูลนิธิแพลน พาเร้นฮู๊ด (Planned Parenthood) ซึ่งเป็นมูลนิธิเก่าแก่ (ก่อตั้งขึ้นมาตั้งแต่ช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๑) ทำกิจกรรมด้านสังคมสงเคราะห์ที่เน้นด้านการรณรงค์เรื่องสุขภาพของแม่และเด็ก ได้รับความเชื่อถือและยอมรับอย่างกว้างขวาง เป็นมูลนิธิที่มีชื่อเสียงมาก (และมีอิทธิพลด้านสังคมสงเคราะห์ของสังคมอเมริกันมาก  มีคนนิยมบริจาคเงินให้เป็นจำนวนมากด้วย) ซึ่งในระยะหลังๆ นี้มีบทบาทมากในการรณรงค์ให้เกิดนโยบายด้านสุขภาพที่มีผลกระทบต่อผู้หญิง คนแก่ และเด็ก และหาก PPF สนับสนุนผู้สมัครพรรคใด  พรรคนั้นก็จะได้เปรียบทางการเมืองมาก เพราะจะได้คะแนนนิยมที่เป็นฐานเสียงของผู้หญิงและคนแก่ที่มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้ง  ในการเลือกตั้งที่จะมาถึงในปลายปีนี้ PPFA ได้ตั้งทุนเพื่อการทำกิจกรรมรณรงค์เลือกตั้งชื่อว่า “ผู้หญิงดูอยู่นะ” (Women are Watching) เป็นโครงการรณรงค์ให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งทั้งหลายได้ตระหนักว่าผู้หญิงทั้งประเทศที่เป็นผู้มีสิทธิออกเสียงข้างมากไม่ได้ปล่อยปละละเลยการเลือกตั้งนะ หากพวกคุณไม่เห็น (หัว) ระวังจะสอบตก!

ไปชมพิพิธภัณฑ์แห่งรัฐมอนทาน่า (Montana Museum) ไปสังเกตการณ์ประชุมกรรมาธิการสภาฯ และการสัมมนาครบรอบ ๔๐ ปี รัฐธรรมนูญมลรัฐมอนทาน่า

ผู้เขียนได้มีโอกาสกลับไปที่เมืองหลวงเฮเลน่ากับ ส.ส. ไดแอนอีกครั้งในสัปดาห์ถัดมา เนื่องจากคณะกรรมาธิการด้านระบบกฎหมายและความยุติธรรมจะทำการรับฟังคำร้องจากพลเมืองที่เสนอให้มีการพิจารณาแก้ไขกฎหมายว่าด้วยการดำเนินคดีและลงโทษคนที่ไม่ใช่คนพื้นเมือง (Non-native American) ที่ไปล่วงละเมิดทางเพศและกระทำความรุนแรงต่อผู้หญิงชนพื้นเมือง (Native American Women) ในเขตพื้นที่สงวน (Reservation Area)  ซึ่ง ส.ส. ไดแอนและ ส.ส. หญิงของพรรคเดโมแครตอีกหลายคนได้เคนนำเสนอร่างแก้กฎหมายนี้ไว้แล้ว  แต่แพ้เสียงข้างมากในสภา แต่คราวนี้ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอีกเพราะมีพลเมืองร้องเรียนเข้ามา  นอกจากการมารับฟังการพิจารณากรณีนี้ของคณะกรรมาธิการฯ (ซึ่งจะดำเนินการประชุมอย่างโปร่งใสคือมีการถ่ายทอดการประชุมคณะกรรมาธิการในทีวีสาธารณะ (PBS) ของรัฐแล้ว ยังเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปไปนั่งฟังการประชุมได้ด้วย (แต่พูดไม่ได้ ฟังได้อย่างเดียว) แล้วไดแอนบอกว่าอยากให้ได้มาเยี่ยมชมที่ทำการของผู้ว่าการมลรัฐด้วย ซึ่งผู้ว่าการ (State Governor) ซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนสมัยนี้เป็นผู้สมัครจากพรรคเดโมแครต! ชื่อนายไบรอัน ชไวท์เซอร์ (Brian Schweitzer ) และในช่วงเวลาเดียวกันก็มีการสัมมนาใหญ่ “มุมมองต่อรัฐธรรมนูญมอนทาน่า : อดีต ปัจจุบัน อนาคต” เนื่องในโอกาสครบรอบ ๔๐ ปีของการมีรัฐธรรมนูญของรัฐมอนทาน่า จัดโดยองค์กรมนุษย์มอนทานา (Humanities MONTANA) อีกด้วยทำให้การกลับมาที่เฮเลน่าครั้งที่สองนี้คุ้มค่ามาก คราวนี้เราพักค้างคืนหนึ่งคืนที่บ้านของเพื่อน ส.ส. ไดแอนชื่อ ลินดา สโตล (Linda Stoll) ซึ่งเป็นนักล๊อบบี้ยิสต์ (Lobbyist)  นักล๊อบบี้ยิสต์ เป็นอีกกลไกหนึ่งของระบอบประชาธิปไตยทื่บ้านเราน่าจะได้ศึกษาเรียนรู้และยอมรับในความเป็นมืออาชีพในการผลักดันร่างกฎหมายต่างๆ และรวมทั้งนโยบายสาธารณะสำคัญๆ และที่สำคัญการกลับมาครั้งนี้ได้มีโอกาสเข้าชมพิพิธภัณฑ์รัฐมอนทาน่าโดยมีนักประวัติศาสตร์ (ประชาชนและสตรี) กิตติมศักดิ์ คือ ส.ส.ไดแอนอธิบายเรื่องราวประวัติความเป็นมาของรัฐและผู้คนของมอนทาน่าให้ฟังอย่างยอดเยี่ยม!

สภาพอากาศตอนขับรถออกนอกเมืองมาก็สดชื่นแจ่มใสดี มีแดดออก ท้องฟ้าปลอดโปร่ง อากาศดีมาก  แต่พอผ่านช่องเขาที่ถนนตัดผ่านก็มีฝนหิมะเล็กๆ ไม่รุนแรงเท่าเมื่อวันอาทิตย์ กว่าจะมาถึงที่นี่ก็ประมาณเที่ยงๆ แวะไปที่ห้องทำงานของผู้ว่า (ทำเนียบผู้ว่านั่นแหละ) ได้พบกับผู้ว่าการมลรัฐมอนทาน่า นายไบรอัน ชไวท์เซอร์ เป็นผู้ว่าฯ จากพรรคเสียงข้างน้อย (คือพรรค Democrats) ผู้ว่าการรัฐ ไบรอัน เป็นคนที่มีเอกลักษณ์ของตัวเอง ไม่เคยผูกไท ใส่สูทเลย เขาจะผูก lobo tie มากกว่า แล้วก็แต่งตัวแบบ western cowboy มากๆ

จากทำเนียบผู้ว่าฯ ผู้เขียนก็ได้ไปร่วมฟังการประชุมของคณะกรรมาธิการว่าด้วยระบบกฎหมายและความยุติธรรม  เป็นนัดที่กำลังพิจารณาเรื่องการดำเนินคดีความกับบรรดาพวก "เมาแล้วขับ" แล้วก่อให้เกิดอุบัติเหตุบนท้องถนนบ่อยครั้ง  โดยมีการเสนอให้ออกกฎหมายที่ลงโทษพวก "เมาแล้วขับ" ให้รุนแรงขึ้น และมีมาตรการที่ชัดเจนมากขึ้นในการควบคุมไม่ให้พวกนี้ขับรถและก่ออุบัติเหตุ  ซึ่งยังไม่ใช่วาระที่ไดแอนจะต้องเข้ารับฟัง การรับฟังวาระว่าด้วยเรื่องการแก้ไขกฎหมายการล่วงละเมิดทางเพศผู้หญิงชนเผ่าโดยคนนอก (คนขาว)  จะมีขึ้นในช่วงบ่าย ดังนั้น ส.ส.ไดแอน  จึงพาทัวร์รัฐสภา ห้องทำงานของคณะเจ้าหน้าที่ของเมืองมอนทานาและที่ทำการของสำนักราชการต่างๆ รวมทั้งพิพิธภัณฑ์ของรัฐ และปิดท้ายด้วยการแวะร้านหนังสือของรัฐสภา (ได้ซื้อหนังสือที่น่าสนใจมาอ่านอีกสองสามเล่ม) จากนั้นพวกเรากลับเข้าไปรับฟังการประชุมของกรรมาธิการฯ ในวาระที่ไดแอนให้ความสนใจ มีการพยายามเล่นการเมืองกีดกันการลงมติรับการแก้ไขเล็กน้อย ทำให้การประชุมต้องเลื่อนออกไปอีกสัปดาห์หนึ่ง

จากนั้นก็ไปดูเมืองหลวง ไปแวะเดินเล่นที่ย่านกลางเมือง มีร้านขนมหวานเจ้าประจำที่ไดแอนชอบมาซื้อทานบ่อยๆ อยู่ในย่านกลางเมืองชื่อร้าน "นกแก้ว" (ร้านแบบนี้ไม่ค่อยมีให้เห็นแล้ว  เพราะขนมจะผลิตจากโรงงานและบรรจุภัณฑ์แบบอุตสาหกรรมส่งขายตามซุปเปอร์มาร์เก็ตและร้านอาหารใหญ่ๆ หรือไม่ก็ร้านอาหารทั่วไป ไม่เปิดเป็นร้านขายขนมโดยเฉพาะที่มักจะขายไอศครีมและกาแฟไปด้วยเหมือนสมัยโบราณอีกแล้ว) จากนั้นพวกเราก็ไปที่ร้านอาหารไทยชื่อ “ต้อยของเมืองไทย” (Toi's Thai) (เจ้าของร้านชื่อ "ต้อย" มาเปิดร้านอาหารไทยนานถึง 40 ปีแล้ว) เป็นร้านอาหารไทยร้านเดียวในเมืองเฮเลน่า ผู้มาร่วมมื้ออาหารค่ำวันนี้เป็นเพื่อนๆ ของส.ส.ไดแอน ประกอบด้วยลินดา (ที่พวกเราจะไปพักที่บ้านเธอคืนนี้) ส.ว. คริสตีน และแพท (หุ้นส่วนชีวิตของ ส.ว. คริสตีน) ทั้งหมดเป็นสตรีแถวหน้าในขบวนการต่อสู้เพื่อสิทธิสตรีของเมืองมิสซูล่าและมอนทาน่ามานานไม่ต่ำกว่า ๓๐-๔๐ ปีแล้ว และทั้งหมดมาร่วมสมทบสนทนาวิสาสะและร่วมรับประทานอาหารอาหารค่ำกันด้วยบรรยากาศเป็นกันเองและพูดคุยกันอย่างออกรสชาติ  คริสตีน แพท และลินดาวางแผนกันว่าจะไปเที่ยวเมืองไทยในอีกสองปีข้างหน้าคือปี ๒๕๕๗ การท่องเที่ยวต่างประเทศเพื่อหาประสบการณ์ชีวิตของฝรั่งต้องวางแผนล่วงหน้ากันเป็นปีๆ เพราะว่านั่นหมายถึงการเตรียมการในหลายๆ ด้านของพวกเขา

เยี่ยมชมมหาวิทยาลัยคาร์โรล (Carroll College) (มหาวิทยาลัยคาทอลิค) แห่งเดียวที่เมืองเฮเลน่า        

เช้าวันต่อมาก่อนที่จะไปร่วมการสัมมนารัฐธรรมนูญของรัฐมอนทาน่าในช่วงบ่าย  ส.ส. ไดแอนพาไปเยี่ยมชมมหาวิทยาลัยคาร์โรล ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยแห่งเดียวในเมืองเฮเลน่า บริหารจัดการด้วยเงินบริจาคจากโบสถ์คาทอลิค  แห่งเดียววันนี้ได้ไปเดินดูหนังสือที่ร้านหนังสือของ Carroll College (มหาวิทยาลัยคาทอลิค) แห่งเดียวที่เมืองเฮเลน่า แม้จะมีค่าเล่าเรียนแพงกว่ามหาวิทยาลัยของรัฐถึงสามเท่า แต่ก็มีคนสนใจส่งลูกหลานเรียน  เพราะมีคุณภาพทางการศึกษามากกว่ามหาวิทยาลัยของรัฐโดยทั่วไป และเมืองเฮเลน่าถือได้ว่าเป็นเมืองข้ารัฐการ เจ้าหน้าที่ราชการที่นี่จึงตั้งรกรากที่นี่ มีบ้านที่นี่ และส่งลูกหลานเรียนหนังสือที่นี่  เนื่องจากเป็นมหาวิทยาลัยของคาทอลิก  จึงมีรูปปั้นพระแม่มารี และมีการเรียนการสอนเรื่องเทววิทยา (Theology) และเรื่องของจริยธรรม (Ethics) เป็นวิชาพื้นฐาน เกือบทุกคณะด้วย ที่ร้านหนังสือในมหาวิทยาลัยได้เจอหนังสือที่อยากอ่านมานานแล้วแต่หาไม่ได้ที่เมืองไทย ชื่อหนังสือ “Nickel and Dimed” น่าจะแปลไทยได้ว่า “ห้าบาทสิบบาท” เขียนโดย ด๊อกเตอร์บาร์บารา เอิร์นริชส์ (Dr. Barbara Ehrenreich) เป็นหนังสือเก่าที่พิมพ์ออกวางจำหน่ายครั้งแรกในปี ๒๕๔๔ เป็นเรื่องราวของแรงงานหญิงในอเมริกา ที่ต่อให้ทำงานแทบตายก็ยังไม่พออยู่พอกิน โดยเงินค่าจ้างที่ได้นั้นถือได้ว่าเป็นเพียงแค่เศษเงิน (nickel and dimed) เท่านั้น หนังสือที่สะท้อนให้เห็นถึง "ภาวะความยากจน" ของแรงงานหญิงอเมริกันยุคใหม่ที่น่าสนใจมาก

ตอนกลางวันพวกเราสองคนไปรับประทานอาหารกลางวันที่โรงอาหารของวิทยาลัย เป็นอาหารบุฟเฟ่ราคานักศึกษาคือคนละ ๗.๕ เหรียญหรือประมาณ๒๒๕ บาทต่อหัว เลือกทานได้ทุกอย่างตั้งแต่สลัด ซุป และอาหารจานหลัก ซึ่งวันนี้เป็นวันศุกร์จึงไม่มีอาหารเนื้อ  วันนี้มีปลาย่างอบซ้อสขาว สปาเก็ตตี้ พิซซ่า มันฝรั่งบด ขนมปัง ไส้กรอก ลาซาญญ่า ส่วนของหวานก็มีเยลลี่ ไอศกรีม ชา กาแฟ น้ำอัดลม ซึ่งราคานี้นับว่าถูกมากๆ ถูกกว่าร้านอาหารทั่วไปที่แค่จานหลักจานเดี่ยวๆ ก็ไม่ต่ำกว่า ๑๒ หรือ ๑๕ เหรียญขึ้นไป ไดแอนบอกว่าไม่กี่ปีมานี้มีการรณรงค์เรื่องโรคอ้วนในเด็กอเมริกันอย่างมาก และหลายรัฐออกกฎให้สถานศึกษาจัดการรณรงค์เรื่องอาหารสุขภาพและการกินอาหารอย่างถูกต้องอย่างจริงๆจังๆ รวมทั้งออกกฎหมายบังคับให้มหาวิทยาลัยและโรงเรียนจัดอาหารราคาถูกแต่ถูกสุขลักษณะและเพียงพอให้นักเรียนนักศึกษาด้วย  ดังนั้นการไปทานอาหารในโรงอาหารของมหาวิทยาลัยจึงกลายเป็นทางเลือกของการได้ทานอาหารราคาถูกและมีส่งเสริมสุขภาพด้วย ซึ่งมหาวิทยาลัยก็ยินดีให้บริการประชาชนคนนอกที่แวะเวียนเข้ามาใช้บริการวิชาการในรั้วมหาวิทยาลัย  ซึ่งนโยบายแบบนี้ถือเป็นนโยบายเล็กๆ น้อยๆ ที่ดีมากบ้านเมืองเราควรจะได้ทำนโยบายสาธารณะที่ถึงเนื้อถึงตัวประชาชนตัวเล็กตัวน้อยดีกว่าที่จะขับเคลื่อนนโยบายผลาญเงินแผ่นดินแบบมหาอภิโปรเจ็ค ถ้าไม่หาเสียงก็หาเศษหาเลยทำให้ประเทศชาติสูญเสียงบประมาณและโอกาสการพัฒนาไปอย่างน่าเสียดาย

ผู้เขียนได้สังเกตพฤติกรรมการเลือกทานอาหารของนักศึกษาหญิงและชายไปด้วย  มองเห็นจากสายตาพบว่าศึกษาหญิงกับนักษศึกษาชายจะเลือกทานอาหารต่างกัน  ผู้หญิงจะเน้นการรักษาหุ่น (อิทธิพลของค่านิยมแบบ “หุ่นนางแบบหนังหุ้มกระดูก (skinned body) ยังเป็นแฟชั่นของวัยรุ่นอเมริกันอย่างมาก) และพฤติกรรมรวมกลุ่มแยกเพศยังเห็นเด่นชัด คือนักศึกษาชายจะนั่งรวมกลุ่มกันไม่ปะปนกับนักศึกษาหญิง เหมือนโรงอาหารในมหาวิทยาลัยอเมริกันทั่วไป

การสัมมนาครบรอบ ๔๐ ปี รัฐธรรมนูญมลรัฐมอนทาน่า

การสัมมนาที่เริ่มตั้งแต่เวลาบ่ายโมงครึ่งจัดโดยสมาคมมนุษย์แห่งรัฐมอนทาน่า ส่วนใหญ่ก็เป็นนักวิชาการที่ศึกษาด้านสังคมวิทยา การเมืองการปกครอง รัฐศาสตร์ และนักหนังสือพิมพ์ด้านข่าวการเมืองและสังคม การสัมมนาครั้งนี้เป็นการจัดการเสวนาเชิงวิชาการว่าด้วยเรื่องของรัฐธรรมนูญมอนทาน่า  ที่มา เจตนา และการบังคับใช้และการขัดหรือแย้งกันของรัฐธรรมนูญของรัฐ กับ รัฐธรรมนูญของประเทศ และกฎหมายต่างๆ เป็นการสัมมนานัดสำคัญ เพราะคนที่เข้าร่วมล้วนเป็นคนที่เกี่ยวข้องในการยกร่าง การสอน การใช้ และการได้รับผลจากการใช้รัฐธรรมนูญ เพื่อปกป้องสิทธิและความเป็นธรรมของตนทั้งสิ้น  เรียกได้ว่าเป็นครั้งประวัติศาสตร์ก็ว่าได้เพราะว่าจัดขึ้นเนื่องในโอกาสครบรอบ ๔๐ ปีของการมี รัฐธรรมนูญ ของรัฐมอนทาน่า ซึ่งเมื่อได้ฟังจากวงสัมมนาแล้วพบว่าพวกเขาภาคภูมิใจมากที่รัฐธรรมนูญของมอนทาน่าว่ามีความก้าวหน้ามากในเรื่องของการเคารพในสิทธิพลเมือง การเคารพในสิทธิของคนพื้นเมือง และการรักษาสภาพแวดล้อม  ผู้เข้าร่วมส่วนมากเป็นผู้สูงอายุ  คนเหล่านั้นคือคนที่เป็นคณะร่างรัฐธรรมนูญชุด ๑๐๐ คนที่ได้รับเลือกตั้งจากพลเมืองเมื่อปี ๑๙๗๒ เพื่อไปร่างรัฐธรรมนูญร่วมกันให้เสร็จภายใน ๖๐ วันที่เมืองรัฐสภาที่ตั้งอยู่ที่เมืองเฮเลน่าแห่งนี้ พวกเขาทำงานกันทุกวันไม่มีวันหยุด ปัจจุบันจาก ๑๐๐ คนเหลืออบยู่แค่ ๓๒ คน (เสียชีวิตไปแล้ว ๖๘ คน) และใน ๓๒ คนที่เหลืออยู่ ได้มาร่วมในงานสัมมนาครั้งนี้ถึง ๑๑ คน นอกจากนั้นในจำนวน ๑๐๐ คนที่ชาวเมืองมอนทาน่าพากันลงละแนนเลือกมาให้ทำการยกร่าง  มีผู้หญิงได้รับเลือกเข้ามาทำหน้าที่ยกร่างรัฐธรรมนูญด้วยถึง ๑๙ คน และส่วนใหญ่จะระบุอาชีพของตนวง่าเป็น "แม่บ้าน" (Housewife) !!!

การสัมมนาประกอบด้วยสองหัวข้อคือเรื่องของหลักสำคัญๆ ของรัฐธรรมนูญ หลักที่ว่าด้วยเรื่องการรักษาทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อให้เป็น "คุณภาพชีวิตของผู้คน" และว่าด้วยขอบเขตการใช้อำนาจของรัฐบาลท้องถิ่นกับหลักการของรัฐธรรมนูญ  การได้เข้าร่วมการสัมมนาครั้งนี้นับว่าได้ประโยชน์มาก  เพราะถือเป็นการเรียนรู้ถึงการใช้เหตุผลในการตีความรัฐธรรมนูญของพวกชาวอเมริกันและนำมาเปรียบเทียบกับเมืองไทย ผู้เขียนคิดว่าบ้านเมืองเรายังห่างไกลมากกับการเคารพในสิทธิพลเมือง ผู้มีอำนาจและนักการเมือง (นักเลือกตั้ง) มักจะทำอะไรตามอำเภอใจ ถือว่าได้ครองอำนาจการปกครองบ้านเมืองแล้วก็ทำการไปตามที่ตนต้องการ บางครั้งและบ่อยครั้งก็ไม่เคารพผลประโยชน์ส่วนรวมหรือสิทธิพลเมืองเท่าใดนัก ละเลยหลักการ “ปกครองโดยเสียงข้างมากแต่เคารพในสิทธิของเสียงข้างน้อย (Majority Rules Minority Rights)

ตอนเที่ยงเป็นงานเลี้ยงอาหารกลางวันพร้อมมีการปาฐกถาโดยนักข่าวเก่าแก่ที่ทำข่าวเรื่องการร่างรัฐธรรมนูญในปี ๑๙๗๒ และเป็นนักข่าวอาวุโสที่เขียนวิจารณ์เรื่องนี้ติดต่อกันมาหลายสิบปีแล้ว  หลังการปาฐกถาแล้ว  เป็นการถ่ายรูปหมู่คนเก่าแก่ที่มาร่วมงานอีกครั้ง  ก่อนที่จะเริ่มรายการสัมมนาต่อในภาคบ่าย  เราสองคนตัดสินใจว่าจะไม่อยู่ต่อและจะกลับมิสซูล่าหลังอาหารกลางวันเพราะไม่เช่นนั้นก็จะถึงมิสซูล่าค่ำเกินไป และอาจจะเจอพายุหิมะระหว่างทางได้

—————-จบตอนที่สาม——————

เมื่อสื่อกลายเป็นปัจจัยสำคัญในชีวิตวัยรุ่น วัยรุ่นควรบริโภคสื่ออย่างไรให้ได้ทั้งสุขและประโยชน์ในปัจจุบันถึงอนาคต

เมื่อปลายสัปดาห์ก่อนวันวาเลนไทน์โครงการมีเดียมอนิเตอร์ มูลนิธิสื่อมวลชนศึกษาร่วมกับมูลนิธิไทยพีบีเอสและแผนงานสื่อสร้างสุขภาวะเยาวชน (สสย.) จัดกิจกรรมการสัมมนาเรื่อง “วัยรุ่นกับสื่อ : ภาพสะท้อนผู้ใหญ่ในอนาคต” ที่ลานกิจกรรม สสส.อาคารเอสเอ็มทาวเวอร์ชั้น 35 เพื่อให้ตัวแทนวัยรุ่นในช่วงวัย 15-20 ปีได้ระดมความคิดเห็นต่อประเด็นหรือโจทย์การสัมมนา

จากรายงานผลการศึกษาของ เรื่อง “การศึกษาเปรียบเทียบพฤติกรรมการเปิดรับสื่อของวัยรุ่นต่างกลุ่ม” ที่เก็บข้อมูลด้วยวิธีการจัดสนทนากลุ่ม (Focus Group) กับวัยรุ่นช่วงอายุ 15-20 ปีที่มีความแตกต่างกันทางด้านวิถีชีวิต เศรษฐกิจ สังคม ผลการศึกษาพบว่า วัยรุ่นกลุ่มที่มีฐานะดีจะมีความ “ก้าวล้ำ” ติดตามสื่อ มีความพร้อมที่จะเปิดรับสื่อใหม่และเทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อตอบสนองความต้องการของตนเอง เปรียบเป็น “คุณหนูไซเบอร์” ส่วนวัยรุ่นที่มีฐานะปานกลางจะเลือกรับสื่อตามกระแสสังคม กับพยายามเข้าถึงสื่อทันสมัยซึ่งเปรียบเป็น กลุ่ม “ไฮเทค-เด็กแนว” สำหรับวัยรุ่นที่ทำงานหาเลี้ยงตนเองและศึกษานอกระบบ จะนิยมเปิดรับสื่อดั้งเดิมที่ง่ายต่อการเข้าถึง จุดมุ่งหมายเพื่อความบันเทิง มีเพื่อนเป็นสื่อใกล้ตัวที่สุด จึงเปรียบเป็นหรือเรียกได้ว่ากลุ่ม “แซบเว่อร์ เกลอแก๊ง”

“เพื่อน”เป็นสื่อบุคคลที่มีบทบาทสำคัญต่อวัยรุ่นทุกกลุ่ม และเป็นปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อการเปิดรับสื่อของวัยรุ่น ที่เป็นไปเพื่อตอบสนองความต้องการของตนเองและกลุ่มเพื่อน โดยสื่อที่วัยรุ่นนิยมเปิดรับ คือ สื่ออินเทอร์เน็ตซึ่งปัจจุบันกลายเป็นปัจจัยที่ 5 ของวัยรุ่นกลุ่มฐานะดีและฐานะปานกลางซึ่งผู้ปกครองส่วนใหญ่ให้อิสระในการใช้อินเทอร์เน็ตของวัยรุ่น ในขณะที่วัยรุ่นกลุ่มที่ต้องทำงานหาเลี้ยงชีพและศึกษานอกระบบจะนิยมเปิดรับสื่อโทรทัศน์มากกว่า

นอกจากนี้ยังพบว่าวัยรุ่นส่วนใหญ่มักเปิดรับสื่อมากกว่า 1 ประเภทในเวลาเดียวกัน เช่น การฟังวิทยุพร้อมเล่นเกม และการเล่นอินเทอร์เน็ตพร้อมดูโทรทัศน์ ทั้งวัยรุ่นส่วนใหญ่นิยมเปิดรับเคเบิลทีวี และทีวีดาวเทียมมากกว่าฟรีทีวี สำหรับบุคคลต้นแบบของวัยรุ่นที่ปรากฏในสื่อ คือ ดารา นักร้อง และผู้มีชื่อเสียง

สำหรับการศึกษาเรื่อง “ภาพวัยรุ่นในสื่อยอดนิยม” วิเคราะห์ภาพวัยรุ่นที่สะท้อนผ่านเนื้อหาสื่อที่วัยรุ่น (ช่วงอายุ 13-21 ปี) นิยมเปิดรับ โดยการศึกษานิยม 5 อันดับแรกของสื่อ 5 ประเภท คือ

• สื่อภาพยนตร์ จากผลสำรวจของ Box Office เดือนมกราคม 2553-เมษายน 2554
• สื่อเว็บไซต์ จากผลสำรวจของwww.truehits.net ประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2554
• สื่อวิทยุ จากผลสำรวจของ AC Nielsen “สถานีวิทยุที่กลุ่มอายุ 12-14 ปี นิยมฟังมากที่สุดประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2554”
• สื่อนิตยสาร จากผลสำรวจของกรุงเทพโพลล์ “สุดยอดความนิยมของวัยรุ่นประจำปี 2552”
• สื่อโทรทัศน์ จากผลสำรวจของ AC Nielsen “25 อันดับรายการยอดนิยมของผู้ชมที่มีอายุระหว่าง 15-24 ปี ในฟรีทีวีประจำเดือนเมษายน 2554”

จากผลการศึกษาสามารถสรุปภาพวัยรุ่น 9 ลักษณะ ที่สะท้อนผ่านสื่อยอดนิยม คือ

1.วัยรุ่นสวย-หล่อ คือวัยรุ่นที่ให้ความสำคัญกับเรื่องอัตลักษณ์ทางกาย (Physical Identities) โดยผู้หญิงสวยต้องผิวขาว หน้าใส หุ่นผอมเพรียว แต่งตัวตามกระแสนิยม ผู้ชายหล่อต้องรูปร่างล่ำสัน แต่งตัวตามกระแสนิยม ต้นแบบความสวย-หล่อคือนักร้อง นักแสดงที่ปรากฏในสื่อ

2.วัยรุ่นวุ่นรัก คือ วัยรุ่นที่ต้องการความรัก ความสนใจ และให้ความสำคัญกับเรื่องของความรักระหว่างหนุ่ม-สาว การมีแฟน มองความรักเป็นบทเรียนของชีวิต แม้ว่าจะอกหัก ผิดหวัง แต่ความผิดหวังนั้นจะทำให้เติบโต แข็งแกร่ง และมีมุมมองชีวิตใหม่ๆ

3.วัยรุ่นกลุ่มแก๊ง  คือ วัยรุ่นที่ให้ความสำคัญกับเพื่อน มักใช้เวลาส่วนใหญ่กับกลุ่มเพื่อนเพื่อทำกิจกรรมต่างๆ  ไว้ใจ เชื่อใจในการปรึกษาและระบายเรื่องราวปัญหาต่างๆ ให้เพื่อนรับฟังและช่วยกันหาทางแก้ไข

4.วัยรุ่นนักช็อป  คือ  เป็นภาพวัยรุ่นที่สะท้อนผ่านโฆษณาและคอลัมน์ในสื่อยอดนิยม แสดงให้เห็นถึงความพยายามของวัยรุ่นในการสร้างตัวตน โดยการปรุงแต่งภาพลักษณ์ภายนอก ผ่านการบริโภคสินค้าและบริการต่างๆ จนเกิดเป็นพฤติกรรมบริโภคนิยม

5.วัยรุ่นไทยหัวใจเกาหลี  คือ วัยรุ่นที่นิยมเปิดรับวัฒนธรรมและค่านิยมเกาหลีจากละคร เพลง และภาพยนตร์ จนเกิดเป็นกระแส K-POP หรือ Korean Popular Culture ที่วัยรุ่นไทยพยายามลอกเลียนแบบดารา นักร้องเกาหลี ทั้งเรื่องหน้าตา ทรงผม การแต่งกาย การกิน เที่ยว การศึกษา

6.วัยรุ่นที่ชัดเจนในตัวเอง   คือ วัยรุ่นที่กล้าแสดงออก กล้าคิด กล้าทำ มีเป้าหมายของตนเอง รู้ว่าตนเองชอบหรือต้องการในสิ่งใด ตามลักษณะคนวัย Generation Why (Y) ที่ต้องการการเรียนรู้ที่หลากหลายและพร้อมที่จะเรียนรู้เรื่องราวใหม่ๆ นอกจากนี้ยังมีความคิดสร้างสรรค์ มีความเชื่อมั่นในตนเองสูง มีเป้าหมายในอาชีพการงาน หรือการเรียนที่ชัดเจน ตัวอย่างบุคคลต้นแบบของวัยรุ่นกลุ่มนี้ คือ นักร้อง นักแสดง

7.วัยรุ่นวัยเอ็กซ์  คือ วัยรุ่นที่สนใจเรื่องเพศ ตั้งแต่การปลุกเร้าอารมณ์ทางเพศผ่านภาพถ่ายแฟชั่น อัลบั้มภาพ ไปจนถึงเรื่องเพศสัมพันธ์ ซึ่งตามพัฒนาการช่วงวัยของวัยรุ่นนั้นจะเริ่มสนใจ และ เริ่มมีความต้องการทางเพศ เริ่มแสวงหาวิธีการแสดงออกทางเพศที่เหมาะสม แต่เนื้อหาที่สื่อยอดนิยมนำเสนอส่วนใหญ่มักเป็นเรื่องเพศที่ไม่เหมาะสม

8.วัยรุ่นกับเรื่องลี้ลับ  คือ วัยรุ่นที่สนใจเนื้อหาความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องเหนือธรรมชาติ เรื่องลี้ลับที่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ การทำนาย การพยากรณ์ดวงชะตา ที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อความบันเทิง อาจเพราะช่วงวัยรุ่นเป็นวัยแห่งความอยากรู้อยากเห็น อยากแสวงหาคำตอบ ขณะที่เรื่องลี้ลับเหนือธรรมชาติเป็นเรื่องที่ไม่มีคำตอบตายตัว จึงเป็นที่สนใจของวัยรุ่น

9.วัยรุ่นกลุ่มทางเลือก  คือ วัยรุ่นที่มีความสนใจในเรื่องที่แตกต่าง เป็นประโยชน์ และไม่ตามกระแสวัยรุ่นส่วนใหญ่ แต่ภาพวัยรุ่นกลุ่มนี้มักได้รับพื้นที่ในสื่อยอดนิยมน้อยมาก อาจจำแนกวัยรุ่นกลุ่มทางเลือก ออกเป็น 1.วัยรุ่นหัวสร้างสรรค์ คือ มีความคิดสร้างสรรค์ สามารถประดิษฐ์สิ่งของที่มีอยู่เดิมให้แตกต่าง สวยงามในลักษณะ D.I.Y (Do It Yourself) 2.วัยรุ่นนอกกระแส (เด็กแนว) เป็นวัยรุ่นที่มีความคิดเป็นของตนเอง ไม่ตามกระแส (แต่ไม่ต่อต้าน) รักการเรียนรู้ สนใจเรื่องราวที่หลากหลาย แตกต่างไปจากกระแสส่วนใหญ่ของสังคม 3.วัยรุ่นใฝ่รู้ คือ วัยรุ่นที่สนใจเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมและเรื่องราวรอบตัวที่ส่งเสริมสติปัญญา ความรู้รอบตัว เช่น ข่าว เกร็ดความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ 4.วัยรุ่นใฝ่ธรรม-ดี คือ วัยรุ่นที่สนใจในเรื่องหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา การทำความดีที่สามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้

เมื่อ ภาพวัยรุ่นที่สะท้อนจากสื่อยอดนิยม มาเปรียบเทียบกับภาพอนาคตและคุณลักษณะคนไทย ที่มีผู้ทำการศึกษาไว้  คือ “มีทักษะด้านการรู้คิด รู้จักเลือกรับข้อมูลมาปรับใช้ให้เกิดประโยชน์ มีทักษะการฟัง พูด อ่าน เขียน มีความรู้เรื่องเทคโนโลยี รู้จักปรับตัว มีมนุษย์สัมพันธ์ที่ดี ขยัน อดทน ซื่อสัตย์ ให้ความสำคัญกับจิตใจมากกว่าภาพลักษณ์ภายนอก เห็นคุณค่าความเป็นไทย มีจิตสำนึกประชาธิปไตยและจิตสาธารณะ” อาจกล่าวได้ว่าสิ่งที่วัยรุ่นวันนี้ พึงพัฒนาในช่วงการเปลี่ยนผ่านจากวัยรุ่นสู่ผู้ใหญ่ คือ “ความใฝ่รู้ ความสนใจเหตุการณ์รอบตัว ความสามารถเรื่องเทคโนโลยีเพื่อการรับส่งข้อมูล ข่าวสารความบันเทิง ที่ไม่ใช่เพียงเพื่ออารมณ์ความรู้สึก เท่านั้น  ทั้งควรให้คุณค่าด้านจิตใจ ไม่ใช่เพียงภาพลักษณ์ภายนอก มีความรู้ ความเข้าใจ และเท่าทันวิถีแห่งบริโภคนิยม และ อัตลักษณ์แห่งกลุ่มคนและเชื้อชาติ”

            สำหรับความเห็นของวิทยากรผู้ร่วมเสวนา อาจสรุปได้ ดังนี้

“ควรสนับสนุนสื่อพื้นบ้านเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของวัยรุ่น”

นางสาวไพรำ เอรัสสะ (น้องฟาง) นักเรียนโรงเรียนเบญจมเทพอุทิศ และตัวแทนกลุ่มลูกหว้า กล่าวว่า สังคมควรให้ความสนใจกับสื่อพื้นบ้านอย่าง หนังตะลุง ละครชาตรี เพราะสื่อพื้นบ้านช่วยสร้างความสัมพันธ์ในชุมชนให้คนมารวมตัวกัน ในขณะที่สื่อกระแสหลักไม่ได้ส่งเสริมเรื่องดังกล่าว เพราะต่างคนต่างเปิดรับสื่อกันคนละที่ไม่มีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน จากการจัดกิจกรรม “เพชรบุรีดีจัง” ของกลุ่มลูกหว้า พบว่าวัยรุ่นค่อนข้างให้ความสนใจกับสื่อพื้นบ้าน แต่ผู้ผลิตสื่อกระแสหลักขาดการนำเสนอในส่วนนี้

                                                                 “หัวใจสำคัญในการบริโภคสื่อ คือ การคิด วิเคราะห์ แยกแยะ”

นายแพทย์สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการสถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว กล่าวถึงเรื่องสื่อพื้นบ้านว่าหากมีการวางแผนจัดการดีๆ ก็สามารถนำสื่อพื้นบ้านมาพัฒนาได้ ซึ่งจะทำให้เกิดสื่อที่หลากหลายและอาจเป็นการจุดประกายกระแส T-POP (Thai Popular Culture) ให้เป็นที่นิยมแทนกระแส K-POP (Korean Popular Culture) ในปัจจุบัน

            สื่อกับวัยรุ่น ปัญหาของเด็กวัยรุ่นปัจจุบัน คือ ขาดการคิด วิเคราะห์ แยกแยะ ดังนั้นเราจะทำอย่างไรให้วัยรุ่นสนุกกับการคิด วิเคราะห์ แยกแยะผ่านสื่อต่างๆ เราสามารถประยุกต์เรื่องเหล่านี้เข้าไปในสื่อบันเทิง หรือนำความบันเทิงเข้ามาสอดแทรกในสื่อที่มีสาระได้หรือไม่ รวมถึงการสนับสนุนให้เด็กวัยรุ่นได้ทำกิจกรรมที่หลากหลายเพื่อพัฒนาศักยภาพทางความคิดของเด็ก

“การตัดสินใจเปิดรับสื่อของวัยรุ่นเป็นการตัดสินใจตามเหตุผล อารมณ์ หรือตามกระแส”

คุณนิรมล เมธีสุวกุล กรรมการบริษัทป่าใหญ่ ครีเอชั่น จำกัด กล่าวว่าวัยรุ่นช่วงอายุ 12-15 น่าสนใจเพราะเป็นช่วงวัยที่ยังต้องการปรึกษาพึ่งพาพ่อแม่ครูอาจารย์ ส่วนวัยที่ทำการศึกษากว่า คือ ช่วง 15 – 20 ปีเป็นวัยที่เริ่มมีชีวิตเป็นของตัวเองแล้ว ดังนั้นพฤติกรรมการรับสื่อของวัยรุ่นกลุ่มนี้อาจสะท้อนพฤติกรรมการรับสื่อของคนช่วงวัยอื่นๆ ได้เช่นกัน

ประเด็นที่น่าสนใจ คือ วัยรุ่นสามารถแยกแยะการรับสื่อได้เองจริงหรือไม่ วัยรุ่นบางคนบอกรู้เท่าทันสื่อแต่ก็ยังทำตามสื่อเป็นเพราะต้องการทำตามกระแสหรือความต้องการของตัวเอง ในขณะที่บางคนรู้เท่าทันสื่อและเลือกรับสื่อที่เหมาะสมและเป็นประโยชน์กับตนเอง สุดท้ายแล้วการตัดสินใจเปิดรับสื่อของวัยรุ่นเป็นการตัดสินใจตามเหตุผล อารมณ์ หรือตามกระแส

            วัยรุ่นควรใช้ชีวิตให้เหมือนนก ที่บินอยู่บนท้องฟ้า เห็นอะไรน่าสนใจก็โฉบลงไป  แล้วบินต่อเพื่อมองหาสิ่งที่น่าสนใจต่อไปเพราะถ้าเรารู้มากเราก็จะมีทางเลือกมาก และถ้าวัยรุ่นอยากเห็นสื่อในฝันก็ต้องลงมือทำ

“วัยรุ่นปัจจุบันกำลังตกเป็นเหยื่อของทุนนิยม”

คุณสุผจญ กลิ่นสุวรรณ รองบรรณาธิการฝ่ายข่าวภาคภาษาอังกฤษ สถานีไทยพีบีเอส กล่าวว่า วัยรุ่นในปัจจุบันกำลังตกเป็นเหยื่อของระบบทุนนิยมผ่านการบริโภคสินค้าซึ่งมีการโฆษณาผ่านสื่อกระแสหลักที่หวังผลกำไรจากผู้บริโภค การตลาดในปัจจุบันให้ความสำคัญกับกลยุทธ์การสร้างชื่อเสียง (reputation) สินค้าหลายแบรนด์ค้นหาวิธีการเพื่อให้ผู้บริโภคจดจำและเกิดความประทับใจ จนนำไปสู่การเลือกบริโภค เช่น บริษัท apple ผลิต free application ออกมาให้เป็นที่รู้จัก ให้เห็นถึงความพิเศษของสินค้าเพื่อดึงดูดให้คนซื้อ iPhone ดังนั้นสิ่งสำคัญ คือ เราจะต้องรู้เท่าทันสื่อและสามารถต่อต้านสื่อที่ไม่ดีได้ ส่วนเรื่องสื่อพื้นบ้าน แม้ว่าในปัจจุบันจะมีการนำสื่อสมัยใหม่มาผสมผสานกับสื่อพื้นบ้าน เช่น การผสมผสานเพลงไทย-สากลกับเพลงลูกทุ่งหมอลำ แต่ทั้งหมดเป็นไปเพื่อจุดประสงค์ทางการตลาดและผลกำไรเป็นหลักเนื่องจากทางบริษัทผู้ผลิตได้ทำการสำรวจตลาดแล้วว่าเพลงเหล่านี้สามารถขายได้

                                   “วัยรุ่นทุกคนที่รับสื่อต่างก็มีทางเลือก แต่จะทำอย่างไรให้วัยรุ่นได้สิทธิเหล่านี้”

แพทย์หญิงพรรณพิมล วิปุลากร ผู้อำนวยการสถาบัน ราชานุกูล กล่าวว่า กระบวนการคิด วิเคราะห์ แยกแยะสื่อของ วัยรุ่นอาจเกิดได้ยาก เนื่องจากสื่อปัจจุบันมีหลากหลายประเภท หลายช่องทาง และเกือบทั้งหมดค่อนข้างชี้นำวัยรุ่นไปในทางเดียวกัน คือ สื่อสร้างกรอบ วิธีคิด และภาพบางอย่างให้กับคนรุ่นว่าอะไรที่ควรทำและไม่ควรทำ ดังนั้นผู้รับสื่อจึงไม่เกิดการคิดวิเคราะห์ ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ววัยรุ่นทุกคนที่รับสื่อต่างก็มีทางเลือก แต่จะทำอย่างไรให้วัยรุ่นได้สิทธิเหล่านี้

สื่อควรเป็นทางเลือกที่จะทำให้วัยรุ่นได้รับประสบการณ์บางอย่างที่ถูกต้องและชัดเจน สื่อควรให้มุมมองที่แตกต่างไปจากที่เรามี เพื่อให้เกิดการผสมผสานระหว่างสิ่งเก่าและสิ่งใหม่ สื่อควรเปิดพื้นที่แบบกลุ่มเพื่อน และส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อให้วัยรุ่นสามารถเลือกเรียนรู้สิ่งต่างๆ ได้ด้วยตัวเอง

นอกจากนี้สื่อยังควรป็นเครื่องมือในการสร้างสรรค์ความสุข สื่อควรให้พื้นที่เพื่อตอบสนอง หรือให้ความรู้ความเข้าใจกับวัยรุ่นในเรื่องความรัก เรื่องเพื่อน เรื่องการเรียน เรื่องความสัมพันธ์กับครอบครัวและผู้ใหญ่

“ถ้าเราไม่อยากให้สังคมในอนาคตเต็มไปด้วยคนที่มีปัญหาเรื่องเพศ เรื่องการบริโภค เราก็ต้องเริ่มลงมือทำตั้งแต่วันนี้”

นายแพทย์ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ ประธานกรรมการมูลนิธิไทยพีบีเอส กล่าวว่า สมองของวัยรุ่นอยู่ในช่วงเวลาของการเรียนรู้ แต่การเรียนรู้ในปัจจุบันเป็นการเรียนรู้แบบผิดๆ ที่มาจากสื่อและเพื่อน ดังนั้นทางออกที่จะทำให้วัยรุ่นเรียนรู้ได้ดี คือ การสร้างสื่อสาธารณะที่เข้มแข็งเพราะปัจจุบันสื่อกระแสหลักของไทยเป็นสื่อพาณิชย์ซึ่งทำให้เกิดผลกระทบเชิงลบมาก

            การสนับสนุนให้วัยรุ่นทำกิจกรรมตามความชอบและความสนใจจะช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ โดยเฉพาะเรื่องค่านิยมของวัยรุ่นที่เกิดจากสื่อไม่ว่าจะเป็นค่านิยมทางเพศ หรือค่านิยมทางวัตถุ สิ่งเหล่านี้จะส่งผลกระทบเมื่อพวกเขาเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ถ้าเราไม่อยากให้สังคมในอนาคตเต็มไปด้วยคนที่มีปัญหาเรื่องเพศ เรื่องการบริโภค เราก็ต้องเริ่มลงมือทำตั้งแต่วันนี้ ในยุคแห่งสื่อทางเลือกในปัจจุบันสามารถเปิดช่องทางให้วัยรุ่นผลิตสื่อได้เอง ซึ่งสื่อที่ผลิตจากวัยรุ่นสู่วัยรุ่นจะช่วยส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ได้ดี เพราะคนผลิตและคนรับมีความคิดความต้องการที่ตรงกัน

ในช่วงของการแบ่งกลุ่มเพื่อระดมความคิดเห็นของวัยรุ่นที่เข้าร่วมการเสวนา วัยรุ่นกลุ่มต่างๆ ได้แก่ กลุ่มภาคอีสาน กลุ่มเพชรบุรี กลุ่มกาญจนบุรี กลุ่มชลบุรี และกลุ่มกรุงเทพฯ ได้สะท้อนมุมมอง ต่อ 4 ประเด็น สรุปได้ดังนี้

1.ภาพวัยรุ่นที่สะท้อนออกมาในสื่อเป็นอย่างไร

            กลุ่มวัยรุ่นส่วนใหญ่มองว่าภาพวัยรุ่นที่สื่อสะท้อนออกมาไม่ใช่ภาพวัยรุ่นในความเป็นจริงทั้งหมด สื่อนำธรรมชาติบางส่วนของวัยรุ่นมาต่อยอดทางความคิดเพื่อสร้างกระแสนิยมจูงใจให้เกิดการบริโภคสินค้า เช่น ใช้ความสนใจเรื่องรูปร่างหน้าตา การมีผิวขาวของวัยรุ่นมาเป็นจุดขายผลิตภัณฑ์ การนำเรื่องการเรียนของวัยรุ่นมาเป็นจุดขายเครื่องดื่มบำรุงสมอง นอกจากนี้สื่อยังหยิบยกวัยรุ่นเพียงกลุ่มเดียวมานำเสนอ คือ วัยรุ่นสวย หล่อ หุ่นดี

            ในขณะที่บางกลุ่มมองว่าภาพวัยรุ่นที่ปรากฏในสื่อไม่ได้สะท้อนภาพวัยรุ่นจริงๆ แต่วัยรุ่นถูกเจ้าของธุรกิจนำมาใช้เป็นพรีเซนเตอร์ในการขายของโดยการสร้างบุคลิกลักษณะขึ้นมา ทั้งที่วัยรุ่นในความเป็นจริงอาจไม่ได้เป็นเช่นนั้น

2.วัยรุ่นทางเลือกควรจะเป็นอย่างไร และทำอย่างไรวัยรุ่นจึงจะเท่าทันสื่อ

            กลุ่มวัยรุ่นส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าวัยรุ่นทางเลือกต้องเป็นตัวของตัวเอง มีความมั่นใจในตัวเอง กล้าทำสิ่งต่างๆตามความชอบและความสนใจของตนเอง มีความคิดสร้างสรรค์ ทันสมัย แต่ไม่ตามกระแสนิยมมากเกินไป การเลียนแบบไม่ใช่เรื่องผิด แต่ต้องรู้จักเลือกเลียนแบบอย่างถูกต้องและเหมาะสม อะไรที่ดีก็ควรนำมาปรับใช้เพื่อประโยชน์ของตนเอง และสังคม ส่วนอะไรที่ไม่ดีก็ไม่ควรทำตาม

            อย่างไรก็ตาม วัยรุ่นทางเลือกหรือเด็กแนวในปัจจุบันมีเป็นจำนวนมาก และส่วนใหญ่ก็ไม่ใช่วัยรุ่นทางเลือกที่แท้จริง แต่เป็นเพียงการพยายามทำตัวให้เหมือนเด็กแนวผ่านการแต่งกายและการแสดงท่าทางซึ่ง

”ความแนว” เป็นเพียงภาพภายนอกเท่านั้น

            ประเด็นเรื่อง “ทำอย่างไรวัยรุ่นจะเท่าทันสื่อ” กลุ่มวัยรุ่นเสนอว่า วัยรุ่นควรลงมือทำสื่อด้วยตัวเองเพราะจะช่วยให้เกิดการเรียนรู้กระบวนการทั้งหมด ทำให้รู้ว่าสื่อให้กลยุทธ์อย่างไรในการจูงใจ ทำให้เข้าใจจุดประสงค์ของสื่อ อย่างไรก็ดี มีข้อเสนอว่า วัยรุ่นควรการเปิดรับสื่ออย่างหลากหลาย แต่วัยรุ่นควรได้รับการพัฒนาให้รู้ท่าทันสื่อ เพื่อสามารถคิด วิเคราะห์ แยกแยะสิ่งที่ดีและไม่ดีในสื่อ การรู้เท่าทันสื่อจะเป็นภูมิคุ้มกันให้วัยรุ่นพร้อมรับมือกับสื่อ และสามารถเปิดรับสื่อได้ทุกรูปแบบ

3.วัยรุ่นต้องการสื่อแบบไหน และควรใช้สื่ออย่างไรเพื่อให้เกิดความสุข (ในปัจจุบัน)

            กลุ่มวัยรุ่นต้องการสื่อที่รายงานความจริง ไม่นำเสนอข่าวสารด้านเดียว สื่อที่สนับสนุนและส่งเสริมพัฒนาการและสามารถตอบสนองความต้องการและความสนใจของวัยรุ่นได้อย่างหลากหลาย สื่อที่ให้ความบันเทิงควบคู่ไปกับสาระความรู้ ทั้งเรื่องของการศึกษา ประเพณี วัฒนธรรม สื่อที่ไม่มีความรุนแรง สื่อที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมและเป็นช่องทางให้กลุ่มที่มีจิตอาสาได้รวมตัวกันเพื่อทำประโยชน์ให้แก่สังคม รวมถึงการสนับสนุนให้มีรายการปรึกษาปัญหาวัยรุ่นที่มีผู้ดำเนินรายการเป็นวัยรุ่นด้วยกัน เหมือนพูดคุยปรึกษาปัญหากับเพื่อน การที่วัยรุ่นส่วนใหญ่ติดเฟซบุ๊ค เป็นเพราะเหงา ไม่มีเพื่อนพูดคุย

            การใช้สื่อให้เกิดความสุขควรใช้เพื่อเป็นช่องทางแสดงความสามารถของตนเองในทางสร้างสรรค์ และควบคุมระยะเวลาการเปิดรับสื่อให้เหมาะสม ไม่ใช้สื่อมากเกินไปจนเกิดการเสพติดสื่อ อีกทั้งวัยรุ่นควรมองสื่อให้ลึกถึงวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของผู้ผลิตสื่อ มองเห็นแง่คิดและคติสอนใจต่างๆที่แฝงมาในสื่อ ไม่ใช่เปิดรับเฉพาะความบันเทิงเท่านั้น

4.วัยรุ่นควรรับและใช้สื่ออย่างไรเพื่อชีวิตที่ดีในอนาคต

            วัยรุ่นควรเปิดรับและใช้สื่ออย่างหลากหลาย ตรงกับความสนใจของตนเองมากกว่าเปิดรับตามกระแส และควรนำเอาสิ่งดีๆทีได้จากสื่อมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ผ่านกระบวนการคิด วิเคราะห์ และแยกแยะ เข้าใจธรรมชาติและจุดประสงค์ของสื่อ รวมถึงการรู้จักควบคุมจิตใจของตนเองในการรับและใช้สื่อให้เป็นไปอย่างถูกต้องและเหมาะสม นอกจากนี้วัยรุ่นต้องระมัดระวังการใช้สื่อออนไลน์ ควรตั้งค่าความเป็นส่วนตัวเพื่อป้องกันอันตรายจากบุคคลที่เราไม่รู้จัก ทั้งนี้ผู้ปกครองเด็กวัยรุ่นต้องคอยแนะนำการเลือกรับสื่อ ต้องเข้าใจ เข้าถึง ตามทัน และรู้เท่าทันสื่อเช่นเดียวกัน

สรุปสาระสำคัญจากการระดมความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมการสัมมนาที่เป็นวัยรุ่น

คุณเข็มพร วิรุณราพันธ์ ผู้จัดการแผนงานสื่อสร้างสุขภาวะเยาวชน สรุปสาระสำคัญจากการนำเสนอของกลุ่มเยาวชนซึ่งมีประเด็นสำคัญ 5 ประเด็น คือ ภาพวัยรุ่นในสื่อ วัยรุ่นมีธรรมชาติของตัวเอง ภาพวัยรุ่นที่ปรากฏในสื่อไม่ได้ครอบคลุมความเป็นวัยรุ่นทั้งหมด สิ่งที่สื่อนำเสนออาจเป็นความจริงเพียงบางส่วน และบางสื่อเลือกนำเสนอภาพวัยรุ่นที่ไม่ตรงกับความจริง ภาพลักษณ์วัยรุ่นภายนอกที่ดูเหมือนบริโภคนิยมตามกระแส แต่ความจริงแล้ววัยรุ่นไม่ได้ตามกระแสหมดทุกเรื่อง ไม่ได้ซื้อหรือเลียนแบบสื่อทุกอย่าง

วัยรุ่นควรจะเป็นอย่างไร วัยรุ่นต้องมีความเป็นอิสระ เป็นตัวของตัวเองไม่ตามกระแส มีความมั่นใจ รู้ความต้องการหรือค้นพบจุดเด่น จุดที่ดีของตัวเอง วัยรุ่นต้องทันสมัยไม่ตกยุค รู้จักใช้ รู้จักเลือก การใช้เทคโนโลยีสื่อสารต้องใช้อย่างรู้เท่าทัน สามารถคิด วิเคราะห์ แยกแยะสิ่งที่สื่อนำเสนอได้ 

การรู้เท่าทันสื่อ การรับสื่อจะต้องหาข้อมูลจากหลายๆ ด้านอย่ารับข้อมูลเพียงด้านเดียว ติดตามสื่อและเปิดรับสื่ออย่างหลากหลายทั้งสื่อดีและไม่ดีเพื่อให้เห็นความแตกต่าง แต่ต้องเลือกรับในส่วนที่ดีและเป็นประโยชน์กับตัวเอง ต้องรู้จักคิด วิเคราะห์ แยกแยะเนื้อหาสื่อ และต้องใช้เวลากับสื่ออย่างเหมาะสม ไม่ควรใช้เวลามากเกินไปจนไม่ได้ทำกิจกรรมอย่างอื่น การรู้เท่าทันสื่อของวัยรุ่นจะต้องมีการสร้างให้เกิดกระบวนการรู้เท่าทันสื่อ เช่น การจัดอบรม การมีหลักสูตรรู้เท่าทันสื่อในโรงเรียน การมีผู้ใหญ่ที่เป็นแบบอย่างที่ดี พ่อแม่ต้องให้คำแนะนำกับลูกได้

สื่อแบบไหนที่วัยรุ่นต้องการ สื่อในความต้องการของวัยรุ่น ต้องเป็นเรื่องที่วัยรุ่นสนใจ ไม่ใช่เป็นความสนใจของผู้ใหญ่หรือของผู้ผลิต ผู้ผลิตสื่อต้องเข้าใจความสนใจของวัยรุ่นตามวัยว่ามีอะไรบ้าง วัยรุ่นต้องการสื่อที่มีความบันเทิงควบคู่ไปกับสาระ แต่ต้องไม่รุนแรง ต้องการสื่อที่ช่วยเสริมศักยภาพการพัฒนา ซึ่งอาจจะเป็นกีฬา ดนตรี โดยเฉพาะสื่อที่เป็นประโยชน์ต่อการเรียน และต้องไม่มีโฆษณาแฝง วัยรุ่นต้องการพื้นที่สื่อที่เปิดโอกาสให้ได้แสดงความสามารถ และหากได้มีส่วนร่วมในการผลิตสื่อด้วยจะทำให้เกิดการเรียนรู้และได้สื่อที่ตรงกับความต้องการของวัยรุ่นจริงๆ 

การใช้สื่อเพื่อให้เกิดความสุขในชีวิตปัจจุบันและอนาคต การใช้สื่อจะต้องเข้าใจและรู้จักใช้อย่างเหมาะสม ไม่ควรใช้เวลากับสื่อบางสื่อมากไป เช่น อินเทอร์เน็ต ทีวี ควรเปิดรับสื่อที่หลากหลาย ทั้งสื่อดี สื่อไม่ดี และต้องรู้จักเลือกสิ่งที่ดีนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์กับตนเอง ระวังอย่าให้ตกเป็นเหยื่อหรือเป็นเครื่องมือการทำผิดกฎหมายที่เกี่ยวกับสื่อหรือเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ซึ่งบางทีอาจจะเกิดผลกระทบในระยะยาวที่เราคาดไม่ถึง

วันที่ไม่มีบ้าน ไม่มีข้าว ไว้เลี้ยงไก่ เลี้ยงหมู เพราะลำพังข้าวที่หามาเลี้ยงดูสมาชิกในครอบครัวจำนวนหลายชีวิตให้อิ่มพอก็แทบจะเป็นไปไม่ได้แล้ว คือวันที่พี่พฤบอกว่าเขาได้ไปเห็นภาพนั้นมากับตาแล้ว                         z

ความเชื่อของคนรุ่นหนึ่งที่ผูกพันจิตวิญญาณไว้ ความเชื่อที่หลอมรวมให้เกิดจารีต ประเพณี พิธีกรรมที่ส่งต่อกันมา ยึดโยงครอบครัวผู้คน จนหลอมรวมเป็นชุมชน วันนี้มันหายไปอย่างตั้งตัวไม่ทัน                                            
zzสำหรับภาพความเจ็บปวดของพี่น้องปกาเกอะญอที่แก่งกระจาน วันที่ไม่มีบ้าน ไม่มีข้าว มันคือความเจ็บปวดของผู้เป็นพ่อที่ไม่มีข้าวเลี้ยงดูครอบครัว                                                                                                        
บ้านหลังหนึ่งที่สร้างขึ้น สำหรับปาเกอะญอ บนนั้นมี “เตาไฟ 3 เส้า” ที่หมายถึงพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย “ขอบกั้น”ที่ล้อมไว้คือลูกสาว ส่วน “เสา” ทั้งสี่คือลูกเขย มีหม้อในการทำพิธี “หม้อตัวเมีย” สำหรับหุงข้าว “หม้อตัวผู้” สำหรับทำหมู ไก่ มีที่ “กวนไม้ไผ่” สำหรับการทำข้าวไก่พิธี มี “ถาดกะทิ” ไว้กินไก่โคทิ                                                    
พี่พฤกำลังบอกว่าโครงสร้างบ้านของปาเกอะญอนั้นมันมีความลึกซึ้งเพียงใด การเผาทำลายทั้งบ้านและข้าว ของอุทยานในครั้งนี้ สิ่งที่มันมอดไหม้ไปจึงยิ่งใหญ่อย่างประเมินค่าไม่ได้เลย

ถ้าจะมีข้อเสนอใดๆจากนี้ พี่พฤบอกว่า- -อยากให้ทางเจ้าหน้าที่เปิดให้คนภายนอก หน่วยงานอื่นเข้าไปสำรวจข้อมูล ข้อเท็จจริงได้                                                                                                                         

วันนี้คนที่ถูกอพยพลงมา แล้วพร้อมจะอยู่ควรมีการจัดสรรให้เขามีที่ดินที่จะปลูกข้าว ให้พ่อได้ภูมิใจ ที่จะเลี้ยงดู มีข้าวให้ลูกกิน                                                                                                                                              
และมีข้าวไว้เลี้ยงหมู เลี้ยงไก่ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี ที่จะมีพิธีกรรม ตามวิถีทางที่เขาเลือก

ข้อเสนอและคำถามสุดท้าย หากคนที่ไม่พร้อมจะอยู่ อยากกลับไปผืนดินเก่า จะให้เขากลับไปได้ไหม

“ผมเห็นแววตาเด็กๆ ผมว่าเขาไม่ต้องการครู เขาอยู่บนนั้น ชาวบ้านเขาคงหลบทุกคน ไม่อยากเจอใครทั้งนั้น ไม่ต้องคิดว่าเขาจะไปเกี่ยวข้องกับฝ่ายไหน เขามีความสุข ไม่ต้องใช้เงิน ครอบครัวปู่คออี้คงได้นอนกอดกันในครอบครัวทุกวัน มากกว่าผม” พี่พฤ บอกความเล่าความรู้สึก

            พี่พฤบอกว่า พี่น้องปกาเกอะญอจากภาคเหนืออยากเอาข้าวไปให้พี่น้องปกาเกอะญอที่แก่งกระจาน.

…สุดท้ายแล้ว เจ้ามีอะไรจะพูด…

มิตรสหายผู้อ่านทั้งหลาย หากรู้ว่าเมื่อนาทีสุดท้ายของชีวิตกำลังจะมาถึง และมีผู้ถามคำถามนี้กับท่าน ท่านจะตอบว่าอย่างไร

ครูจากโรงเรียนหมู่บ้านตอเซ่เดอ รัฐกะเหรี่ยง ประเทศพม่าคนหนึ่งเคยผ่านประสบการณ์นี้ เขาอยู่ในพื้นที่สงคราม ซึ่งกองทัพพม่ามักจะมาจับชาวบ้านไปเป็นลูกหาบแบกของให้เสมอ

คราวนั้น ครูตอเซ่เดอถูกจับตัวไปพร้อม ๆ กับชาวบ้านอีกกว่า 30 คน ทุกคนถูกบังคับให้แบกลูกกระสุนปืนใหญ่ ข้าวสาร และนมกล่องไปอย่างไม่รู้จุดหมาย ข้าวของบนหลังหนักอึ้งจนครูยกเท้าแทบไม่พ้นดิน เขาเดินขึ้นเขาลงห้วยเป็นระยะทางไกล ไม่มีการหยุดพักเหนื่อยหรือแม้แต่จะทำธุระส่วนตัว เมื่อเท้าของเขาค่อย ๆ ก้าวช้าลงเรื่อย ๆ ทหารที่เดินตามหลังก็จะฟาดเอาด้วยพานท้ายปืน

จู่ ๆ ทหารก็ให้หยุดพัก ลูกหาบทุกคนถูกต้อนมารวมกันไว้โดยมีทหารถือปืนเฝ้าอยู่อย่างเข้มงวด ครูตอเซ่เดอหมดเรี่ยวแรงและเจ็บปวดไปทั้งตัวจากการถูกทุบตี แล้วทันใดเขาก็ได้ยินหัวหน้าหน่วยทหารนั้นเดินเข้ามาสั่งลูกน้องเป็นภาษาพม่าให้ “จัดที่หลับที่นอนให้ครูคนนี้ซะ”

มันเป็นคำพูดที่ฟังรื่นหู ทว่าความหมายที่แท้ของมันทำให้ใจของครูตอเซ่ยะเยือก … เอาละ ภาระหน้าที่ในการแบกของวันนี้คงเสร็จสิ้นแล้ว ภาระในชีวิตคงสิ้นสุดวันนี้เช่นกัน หลุมฝังศพของเราก็คงจะอยู่กลางป่ากลางเขาที่นี่ เราจะไม่ได้พบหน้าลูกเมียอีกต่อไป…

ทหารเข้ามาจับครูตอเซ่เดอมัดมือผูกตาและลากตัวไปยังที่แห่งหนึ่ง ตัวเขาได้แต่อธิษฐานว่า “โอ้ พระผู้เป็นเจ้า ชีวิตของข้าอยู่ในมือพระองค์ ข้าจะรอดก็ต่อเมื่อเป็นพระประสงค์”

และแล้วในความมืดมิด เขาก็ได้ยินเสียงถามเป็นภาษาพม่าว่า “สุดท้ายนี้ แกมีอะไรจะพูดมั่ง”

วินาทีนั้น ท่ามกลางความเงียบและลมหายใจ คำพูดที่หลุดปากออกไปก็คือ

“ชีวิตนี้ของเรา เราเสียดายนัก”

การรอคอยนานเหมือนทั้งชีวิต แล้วเขาก็กลับได้ยินเสียงตอบมาว่า ”ถ้างั้นก็ต้องแบกของต่อไปให้ได้ หยิบของขึ้นมาแบกซะ”

ครูตอเซ่เดอทำตามคำสั่ง แต่เมื่อผ่านพ้นวินาทีที่จะต้องกล่าวคำสุดท้ายในชีวิตมาแล้ว เขาก็รู้ว่า จะเป็นหรือตายเขาจะต้องพยายามเป็นอิสระให้ได้ เมื่อทหารพม่าได้รับข่าวว่ามีกองกำลังกะเหรี่ยงรอซุ่มยิงอยู่ ทุกคนจึงถูกสั่งให้เดินย้อนถอยกลับมาและหยุดพักรอ ลูกหาบทั้งหมดถูกต้อนมารวมกันโดยมีทหารสามคนคอยเฝ้าอยู่ห่าง ๆ ทหารเหล่านี้มีทีท่าหวั่น ๆ ว่าลูกหาบจะฮึดสู้เมื่อรู้ว่ามีกองกำลังกะเหรี่ยงอยู่ใกล้ ๆ

วินาทีนั้น ครูตอเซ่เดอกลั้นใจ และหันมองไปทางหน้าผา เขาพรวดวิ่งลงผาลาดนั้นไปอย่างไม่คิดชีวิต เขาวิ่ง วิ่ง วิ่ง เขาวิ่งไปยังทิศที่ได้ยินว่ากองกำลังกะเหรี่ยงดักซุ่มอยู่ ไม่มองย้อนกลับมายังเสียงปืนที่ดังตามมาไม่ขาดสาย ปากร้องตะโกนเสียงดัง โดยไม่รู้ว่ามันจะเป็นคำสุดท้ายของเขาหรือไม่

“ข้าเป็นชาวบ้าน ข้าเป็นชาวบ้าน”

แล้วครูตอเซ่เดอก็หนีรอดมาได้ นาทีสุดท้ายของชีวิตยังมาไม่ถึง หลังจากนั้นเมียของเขาเคยทักถามถึงการอยู่อย่างเสี่ยงภัยอันตรายแลกกับค่าตอบแทนน้อยนิดไม่มากมายไปกว่าการเลี้ยงไก่เลี้ยงหมู แต่เมื่อเขายืนยันว่าการอยู่อย่างชาวบ้านและให้ความรู้กับเด็ก ๆ ชาวบ้านคือความภาคภูมิใจสูงสุดของชีวิต ทั้งคู่ก็ตกลงใจที่จะใช้ชีวิตอยู่ในพื้นที่ที่อันตรายที่สุดนั้นต่อไปจนถึงวันนี้

———————– 

สะท้อนภาพวัยรุ่นที่น่าสนใจและน่าเป็นห่วง

มีเดียมอนิเตอร์ดำเนินการศึกษารอบที่ 50 “ภาพวัยรุ่นในสื่อยอดนิยม” เพื่อศึกษาเนื้อหาที่สะท้อนทัศนคติและพฤติกรรมการดำเนินชีวิตของวัยรุ่น (13-24 ปี) ในสื่อ 5 ประเภท และในเนื้อหาหรือรายการ 5-6 อันดับแรกที่เป็นที่นิยมของวัยรุ่น สำหรับสื่อภาพยนตร์ 5 เรื่อง คือ กวนมึนโฮ, สิ่งเล็กๆ ที่เรียกว่ารัก, สุดเขตเสลดเป็ด, เลิฟจุลินทรีย์ รักมันใหญ่มาก และ Suck Seed ห่วยขั้นเทพ (ผลการจัดอันดับภาพยนตร์ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับชีวิตวัยรุ่นที่ทำรายได้สูงสุดในช่วงปี 2553–เมษายน 2554) เว็บไซต์ คือ www.sanook.com, www.kapook.com, www.mthai.com, www.dek-d.com และ www.exteen.com (ผลการจัดอันดับเว็บไซต์ยอดนิยมของวัยรุ่น ในช่วงเดือนเมษายน 2554) โดยทำการศึกษาระหว่างวันที่ 2-8 พฤษภาคม 2554 และเลือกศึกษาเนื้อหาที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในแต่ละเว็บไซต์ (ผลการจัดอันดับเนื้อหาโดยเว็บไซต์ www.alexa.com)  รายการวิทยุ 5 คลื่น คือ 97.5 Seed FM, 95.5 Virgin Hitz, 93.0 Cool FM, 103.5 FM One และ 95.0 ลูกทุ่งมหานคร (จากผลการจัดอันดับคลื่นวิทยุ FM ยอดนิยมของผู้ฟังอายุ 12-24 ปี ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2554 โดย บริษัท Ac Nielsen (Thailand) Ltd.) โดยทำการศึกษาระหว่างวันที่ 30 เมษายน – 6 พฤษภาคม 2554  นิตยสาร 5 ฉบับ คือ I like, ทีวีพูล, Cheeze, FHM และ A Day (จากผลการจัดอันดับนิตยสารที่ได้รับความนิยมของวัยรุ่นในช่วงปี 2552 โดย กรุงเทพโพลล์) โดยทำการศึกษานิตยสารแต่ละชื่อฉบับ ระหว่างเดือนมกราคม – เมษายน 2554  จำนวนชื่อฉบับละ 4 เล่ม และ รายการโทรทัศน์ 6 รายการ คือ ละครเรื่องค่าของคน  ละครเรื่องป่านางเสือ  ข่าวภาคค่ำ 19.40 น. เส้นทางบันเทิง  ชิงร้อยชิงล้าน ซึ่งเป็นรายการของช่อง 7 และไทยแลนด์ก๊อตทาเลนต์ ของช่อง 3 (จากผลการจัดอันดับรายการยอดนิยมของผู้ชมที่มีอายุระหว่าง 15-24 ปีในช่วงเดือนเมษายน 2554 บริษัท Ac Nielsen (Thailand) Ltd.)

การศึกษาครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อวิเคราะห์ “ภาพตัวแทน” ของวัยรุ่นที่ปรากฏในเนื้อหา/รายการสื่อยอดนิยมของวัยรุ่น ทั้งนี้ ตามแนวคิดของ Todd Hunt และ Brent D. Ruben (1993) ซึ่งสรุปสาระสำคัญได้ว่า การเปิดรับเนื้อหาข่าวสารของบุคคลสะท้อน “ตัวตน” ของบุคคลนั้นๆ เช่น ค่านิยม ทัศนคติ ความต้องการ การนำไปใช้ประโยชน์ ฯลฯ และแนวคิดของ George Gerbner (1986) ที่กล่าวว่า สื่อสารมวลชนเป็นผู้สร้าง “วัฒนธรรมร่วม” ที่ปลูกฝังความคิด ทัศนคติ ค่านิยมให้แก่ผู้รับสื่อ

กรอบการศึกษาวิเคราะห์สื่อยอดนิยม 3 ประเภท ได้แก่ ภาพยนตร์, เว็บไซต์ และวิทยุกระจายเสียง ได้แก่ ความสนใจ (Interest) การสื่อสารและการใช้ภาษา (Language & Communication) ยกเว้นสื่อภาพยนตร์ มีกรอบการศึกษาเพิ่มเติมจากสื่อเว็บไซต์ และวิทยุกระจายเสียง คือ ภาพลักษณ์ภายนอก (Appearance) ลักษณะนิสัย (Characteristic) ความสัมพันธ์ (Relationship) และความต้องการ (Need) โดยในสื่อเว็บไซต์และวิทยุกระจายเสียง มีการศึกษาประเด็น โฆษณาสินค้าและบริการ (Ads) ด้วย

            ผลการศึกษาเนื้อหาในสื่อภาพยนตร์ วิทยุกระจายเสียง และ เว็บไซต์ ตามขอบเขตการศึกษาดังระบุข้างต้น สรุปสาระที่น่าสนใจ ได้ดังนี้ วัยรุ่นมีความสนใจในเรื่องรูปลักษณ์ของความสวย หล่อ สูง ขาว เรือนร่างของชายหญิงที่กระตุ้นความสนใจในเพศสรีระโดยเฉพาะในสื่อเว็บไซต์ วัยรุ่นให้ความสำคัญกับความรักของคู่รัก และความสัมพันธ์กับเพื่อน ชอบการสังสรรค์ การแสดงออก การสร้างความโดดเด่นของตนและของกลุ่มให้เป็นที่รู้จัก และได้รับการยอมรับ  เป็นวัยที่มีความเชื่อมั่นในตนเอง มีจิตใจดี รักความถูกต้อง ชอบช่วยเหลือผู้อื่น ในเรื่องความรักไม่ว่าสุขหรือทุกข์ วัยรุ่นถือเป็นบทเรียนของชีวิต  สำหรับกิจกรรมที่วัยรุ่นสนใจ คือ ดนตรี การแสดง วัฒนธรรมเกาหลีหรือเคป๊อบ (K-Pop) การถ่ายภาพ การท่องเที่ยว นอกจากนี้วัยรุ่นยังให้ความสนใจกับเครื่องมือการสื่อสาร และยานพาหนะ เช่น คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ มอเตอร์ไซต์ ส่วนสถานที่พักผ่อนหย่อนใจมักเป็นร้านกาแฟแฟรนไชส์ หรือ ร้านที่ตกแต่งสวยงาม ซึ่งสอดคล้องกับค่านิยม 8 Cs ที่ระบุ 8 องค์ประกอบที่สำคัญของชีวิต คือ Cash, Computer, Cell Phone, Career, Car, Credit Card, Club และ Condo

ความฝันของวัยรุ่น คือ การเป็นศิลปิน นักร้อง ในขณะที่บุคคลต้นแบบของวัยรุ่น มักเป็นนักร้อง นักแสดง  ดัง นั้นเนื้อหาที่วัยรุ่นสนใจและสื่อสารผ่านสื่อโดยเฉพาะเว็บไซต์ จึงมักเป็นเรื่องวงการบันเทิง รวมทั้งเรื่องส่วนตัวของนักร้อง นักแสดง นอกนั้นเป็นเรื่องขบขัน ระทึกขวัญ  เนื้อหาแนวแฟนตาซี เช่น การผจญภัย การใช้เวทมนต์  แม้จะมีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นทางสังคม ทางการเมืองบ้าง แต่มักเป็นความเห็นหรือความรู้สึกต่อบุคคล มากกว่าการหยิบยกข้อมูลหรือข้อเท็จจริงมาสื่อสารแลกเปลี่ยนกัน  ในเรื่องความสนใจในสาระความรู้ พบบ้างในสื่อวิทยุกระจายเสียง แต่ในสัดส่วนที่น้อย โดยเป็นเรื่องเกี่ยวกับเกร็ดความรู้ทั่วไป ความรู้เรื่องวิทยาศาสตร์ ความรู้เรื่องเพศ (รายการเสพสมเสน่หา โดย นพ.นพพร ชื่นกลิ่น คลื่น 95.0 ลูกทุ่งมหานคร) ความรู้เกี่ยวกับหลักธรรมคำสอนทางพุทธศาสนา (ช่วงธรรมะฟอร์ทีน คลื่น 93.0 Cool FM)

สรรพนามที่วัยรุ่นทั้งหญิงและชายมักใช้แทนตัวและเรียกเพื่อน คือ กู มึง มีการใช้ภาษาแสลงในกลุ่มวัยรุ่น  เช่น ซั่ม หมายถึง การมีเพศสัมพันธ์ ตึ้บ หมายถึง รักแรกพบแต่เมื่อสื่อสารกับบุคคลต่างกลุ่ม โดยเฉพาะที่ไม่ใช่เพื่อนสนิท ก็จะใช้ภาษาสุภาพปกติ

สิ่งที่น่าเป็นห่วงจากผลการศึกษา คือ วัยรุ่นให้ความสำคัญกับครอบครัว และประเด็นที่เกี่ยวข้องกับชุมชน สังคม รวมทั้งประเด็นสาธารณะ ในระดับน้อยมากหรือแทบไม่มี นอกจากนี้ในสื่อเว็บไซต์ที่ศึกษามีการโพสต์ภาพชายและหญิงที่แสดงสรีระและลีลา เพื่อกระตุ้นความสนใจในเรื่องเพศ สำหรับสื่อวิทยุกระจายเสียงที่มีการเปิดให้ผู้ฟังสื่อสารกับผู้ดำเนินรายการ พบว่า ประเด็นการสื่อสารมักเป็นเรื่องของวงการบันเทิง เรื่องส่วนตัวของดีเจ การแนะนำสถานที่กิน-เที่ยว การร่วมสนุกกับกิจกรรม การดูดวง ฯลฯ และยังพบว่าผู้ดำเนินรายการหรือดีเจของ คลื่น 95.5 Virgin ซึ่งเป็นหนึ่งในคลื่นยอดนิยมของวัยรุ่น  มีการใช้ภาษาไม่สุภาพ ไม่เหมาะสม เช่น “…หน้าขึ้นฝ้า ราขึ้นตูด หูดขึ้นไข่….”  “อิจฉาคนที่ไปเที่ยวตะแล๊ดแต็ดแต๋ เที่ยวนอกบ้าน เป็นไปได้อยากออกไปแรดด้วยจังเลย แรดตามกระแส ตอแหลตามเพื่อน…” ในส่วนของโฆษณาตรงและโฆษณาแฝงในสื่อวิทยุและเว็บไซต์ มีเนื้อหาเน้นสังคมบริโภคนิยม เช่น อาหาร และสถานบริการเพื่อปรุงแต่งความงาม การใช้เวลาว่างเพื่อการกินและการท่องเที่ยว การกระตุ้นค่านิยมความทันสมัยในเทคโนโลยีและการสื่อสาร

           หากอ้างอิงคำกล่าวของนักวิชาการ ต่างประเทศ ดังระบุข้างต้น ที่ว่า การเปิดรับเนื้อหาข่าวสารของบุคคลสะท้อน “ตัวตน” ของบุคคลนั้นๆ ภาพวัยรุ่นอายุ 13-24 ปี ที่สรุปจากการศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อและการสื่อสารในสื่อภาพยนตร์ เว็บไซต์ และ วิทยุกระจายเสียง ของมีเดียมอนิเตอร์ ครั้งนี้ ก็สามารถสะท้อนภาพวัยรุ่นในปัจจุบันได้ระดับหนึ่ง อย่างไรก็ดี เมื่อผลการศึกษาวิเคราะห์ในอีก 2 สื่อ คือ นิตยสาร และ รายการโทรทัศน์ ที่เป็นที่นิยมของวัยรุ่นเสร็จสิ้นสมบูรณ์ มีเดียมอนิเตอร์จะนำเสนอผลการศึกษา และจัดการเสวนาของกลุ่มผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญ ในเนื้อหาเกี่ยวกับวัยรุ่น มาแลกเปลี่ยนข้อมูลความคิดเห็นกัน ซึ่งเชื่อว่าจะได้ข้อสรุปและข้อเสนอที่น่าสนใจ

ในโอกาสวันเยาวชน 20 กันยายน 2554 มีเดียมอนิเตอร์ ขอฝากประเด็นคิดเพื่อกระตุ้นความสนใจของสังคมว่า “หากเราต้องการสร้างภาพผู้ใหญ่ที่พึงปรารถนาในอนาคต สื่อและการสื่อสารในสื่อที่เป็นที่นิยมของวัยรุ่นในปัจจุบัน ควรเป็นอย่างไร ?”

…………………………………………….

เรื่องและภาพ โดย เอ็ม จอย

                ต้นเดือนเมษายนที่ผ่านมา ผมนั่งรถเกือบสามชั่วโมงจากกรุงย่างกุ้งไปถึงมณฑลพะโค เพื่อจะไปดูถนนเส้นใหม่ที่ตัดจากเมืองหลวงเก่าของพม่าไปเนปิดอว์เมืองหลวงใหม่ มีคนบอกผมว่า ถนนใหม่ใหญ่โตหรูหรามาก และผมก็อยากเห็นกับตา

                ที่นั่นอากาศร้อนจัดจนผมตาพร่า ผมยังมองไม่เห็นถนนเส้นใหญ่ที่ว่า มีเส้นทางคอนกรีตสองเลนใหม่ ๆเลนดินที่มีรถขุดตักกำลังทำงาน และทุ่งเวิ้งว้างด้านข้าง หันมองเห็นกระท่อมไม้ไผ่เล็ก ๆ ที่เพิ่งสร้างใหม่หลังหนึ่งอยู่ไม่ไกล ผมจึงเดินไปที่นั่น หวังจะขอน้ำกินและนั่งอยู่ใต้ร่มสักพัก

                เจ้าของบ้านเป็นลุงชาวพม่า ผมเป็นคนกะเหรี่ยง แต่เขาก็ต้อนรับผมอย่างดี เราทักทายพูดคุยกันไปเรื่อยเปื่อย ตามองฝ่าแดดไปยังพื้นที่ที่ลุงบอกว่านั่นคือถนน ผมไม่เคยเห็นถนนใหญ่ขนาดนี้มาก่อน มองดูเหมือนว่าที่โล่งนั้นคงจะตั้งบ้านเรียงกันได้ถึงเจ็ดแปดหลัง หันกลับมามองในบ้านของลุง เรือนไม้ไผ่เล็กแคบจนอึดอัดนี้ดูไม่เหมาะกับข้าวของเครื่องใช้ครบครันที่วางสุมกันอยู่เลย ผมชะโงกมองกองไม้สักเก่าที่วางอยู่ข้าง ๆ กระท่อมแล้วก็อดถามไม่ได้

                “ลุง… ทำไมลุงถึงมาอยู่กระท่อมริิมถนนริมหนองน้ำแบบนี้ล่ะ”

                คำถามนั้นทำให้ลุงเริ่มเล่าเรื่องราวของตัวเองด้วยสีหน้าจริงจัง

                “เมื่อก่อนลุงอยู่บ้านไม้สัก ไม้กองนี้เองแหละ เรามีที่นาสิบเอเคอร์ ครอบครัวเราเจ็ดคนทำมาหากินอยู่สบาย ข้าวมีพอกินทุกปี แต่พอรัฐบาลจะสร้างถนนสายนี้ พวกเราก็ต้องรื้อบ้านเดิมทิ้งให้เขา จะรอสร้างใหม่ก็ไม่มีที่อยู่ ต้องปลูกกระท่อมอยู่กันไปก่อน”

              ผมมองออกไปรอบ ๆ เห็นกระท่อมหลังเล็ก ๆ เรียงรายไม่ต่างกับค่ายผู้ลี้ภัยในประเทศไทย ร่องรอยของทุ่งนาเก่ายังมีให้เห็น นี่เองคือที่นาของลุง หมู่บ้านนี้เป็นหมู่บ้านชาวนา ลุงบอกว่ามีคนร่วมร้อยหลังคาเรือน

                “เขาว่าถนนเส้นนี้จะใหญ่สำหรับให้รถยนตร์วิ่งเรียงกันได้เจ็ดแปดคัน เขากันพื้นที่ 24 ศอก​ (12 เมตร) จากขอบถนนไว้เผื่อขยายถนนด้วย พวกเราเสียที่กันไปเยอะ ที่นาสิบเอเคอร์ของลุงหายไปสักครึ่ง เราเคยปลูกข้าวได้ 1600 ถัง ตอนนี้ก็เหลือแค่ครึ่ง”

               “…ชีวิตเรานี่น่าเหนื่อยจริง ๆ นะ…” ลุงถอนใจเฮือก “ชาวบ้านคนอื่นก็เจอแบบเดียวกัน ทุกข์มากกว่าลุงก็ยังมี บางคนเสียที่นาทั้งหมด บางคนถูกขุดดินจากนาไปถมถนน ต้นข้าวต้นอะไรเสียไปหมด”

               ผมถามว่า … แล้วนี่จะทำยังไงกัน…

               ลุงบอกว่าลุงเองก็ยังไม่ได้คิดว่าจะทำยังไง ยังไม่มีแผนจะย้ายไปไหนหรือไปหางานทำที่ไหน แต่ชาวบ้านที่สูญเสียทุกอย่างหลายคนก็ยอมไปเป็นลูกจ้างขุดถนนเส้นที่กลืนกินที่ดินของพวกเขา และบางส่วนก็เตรียมตัวจะออกไปหางานรับจ้างที่อื่น

              ผมมองถนนด้านที่เสร็จแล้วสองเลนนั้น นาน ๆ จะรถวิ่งผ่านไป สักคัน แต่ไม่มีรถของชาวบ้าน เพราะคนที่มีสิทธิ์ใช้ถนนเส้นสำคัญนี้มีเพียงเจ้าหน้าที่รัฐและคนที่ร่วมงานกับพวกเขา ลุงบอกว่าตอนแรกชาวบ้านก็ไม่รู้ จนเมื่อเดือนก่อนเจ้าหน้าที่ก็ปฏิบัติการยึดรถมอเตอร์ไซค์ชาวบ้านที่ขึ้นไปวิ่งบนถนนไว้จนเต็มสิบล้อสองคัน  มอเตอร์ไซค์เหล่านั้นเป็นของหมู่บ้านนี้หลายคัน

                “ อา…  ลุงโกรธแทบตายสิ แต่ไม่รู้จะทำยังไง เจ้าหน้าที่บอกก่อนจะขับสิบล้อออกไปว่า ถ้าอยากได้ก็ไปตามเอาคืนที่เนปิดอว์”

             ฝนตกโปรยปรายลงมา อากาศที่ร้อนระอุเริ่มเย็นฉ่ำ แต่ชาวบ้านจำนวนหนึ่งก็ตากฝนจนหนาวเหน็บเพราะต้องเร่งมือสร้างกระท่อมพักหลังใหม่ไว้หลบฝนคราวต่อไป ผมมองไปยังเส้นทางยาวสุดลูกหูลูกตา เนปิดอว์อยู่อีกไกล ไม่รู้ว่าอีกกี่หมู่บ้านจะเผชิญชะตากรรมอย่างไรเพราะถนนสายนี้….

            3 สิงหาคม 2554   เด็กหญิงศิรินทิพย์   สำอาง หรือน้องพอมแพม อายุ 3 ขวบ ถูกหญิงลึกลับ  ลักพาตัวไปจากบริเวณห้องเช่าย่านเคหะบางพลี  จนถึงวันนี้ล่วงเลยมาแล้ว 1 สัปดาห์เต็มยังไม่สามารถติดตามตัวน้องพอมแพม กลับคืนสู่อ้อมอกของผู้เป็นแม่ได้  

 จากสถิติของศูนย์ข้อมูลคนหาย มูลนิธิกระจกเงา มีข้อมูลที่น่าสนใจว่า ในรอบ 7 ปีที่ผ่านมา มีเด็กถูกลักพาตัวไปไม่น้อยกว่า 50 ราย   โดยในจำนวนนี้มีเด็กอีกประมาณ 20 รายที่ยังตามตัวไม่พบ   และดูเหมือนว่าการติดตามหาเด็กที่ถูกลักพาตัว  จะกลายเป็นเรื่องห่างไกลจากบทบาทของผู้มีหน้าที่ตามกฎหมายออกไปทุกที  มูลนิธิกระจกเงา ในฐานะองค์กรพัฒนาเอกชนที่ทำงานเรื่องการรับแจ้งเหตุและติดตามคนหายมาเกือบ 10 ปี ขอสะท้อนและวิพากษ์กระบวนการของรัฐกับการรับมือเหตุลักพาตัวเด็กอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนแปลง อันอาจนำมาสู่แนวทางที่ควรจะเป็นในอนาคต

ปัญหาเรื่องดุลพินิจ-หายไม่ถึง 24 ชั่วโมง

            นาทีแรกที่ครอบครัวเด็กหาย สงสัยว่าลูกจะถูกลักพาตัว นอกจากการออกติดตามด้วยตัวเองตามสถานที่ต่างๆ แล้ว  ทุกครอบครัวยังนึกถึงตำรวจเป็นหน่วยงานแรกๆ ในการทเข้าไปขอความช่วยเหลือ ด้วยหวังว่าวิชาชีพตำรวจที่มีหน้าที่และอำนาจตามกฎหมายจะออกสืบสวนติดตามเด็กหายได้ตามกระบวนการที่มีอย่างฉับไวและมีประสิทธิภาพ  แต่ในความเป็นจริงแล้ว เหตุลักพาตัวเด็ก มักเกิดขึ้นในช่วงเวลาเย็นหรือเวลาค่ำ ดังนั้น กว่าครอบครัวเด็กจะออกติดตามหาด้วยตัวเอง จนแน่ใจว่าไม่พบตัวลูกแน่นอนแล้วถึงจะไปแจ้งความที่สถานีตำรวจเป็นลำดับต่อไป เวลาก็อาจจะล่วงเลยไปถึงช่วงดึกดื่นแล้ว ซึ่งเป็นที่ทราบกันว่าในช่วงเวลากลางคืน บนสถานีตำรวจจะมีเจ้าหน้าที่อยู่เวรเพียงไม่กี่คน ที่สำคัญเกือบทุกครอบครัว มักพบประสบการณ์ในการไปแจ้งความที่สถานีตำรวจแบบเดียวกันว่า  “หายไม่ถึง 24 ชั่วโมง ยังแจ้งความไม่ได้”  ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว กรอบระยะเวลาในการรับแจ้งความคนหาย ไม่มีกฎหมายระบุไว้ชัดเจน การอ้างว่าต้องหายออกจากบ้านไปครบ  24 ชั่วโมงก่อน ถึงจะแจ้งความคนหายได้ จึงเป็นเพียงการใช้ดุลพินิจเท่านั้น  ซึ่งเป็นที่น่าประหลาดใจอย่างยิ่งว่า กรณีเด็กเล็กซึ่งไม่มีความสามารถในการช่วยเหลือตัวเอง  และหายตัวไปในลักษณะเข้าข่ายถูกลักพาตัว เหตุใดตำรวจในหลายกรณีจึงใช้ดุลพินิจว่าเด็กจะต้องหายไปครบ 24 ชั่วโมงก่อน จึงจะรับแจ้งความ  ซึ่งหากมองอย่างตรงไปตรงมา ไม่สามารถอธิบายเหตุผลได้ว่า ทำไมสวัสดิภาพและความปลอดภัยของเด็กที่น่าจะถูกลักพาตัว จึงไม่ได้รับการคุ้มครองโดยเร็วที่สุด   ทั้งนี้ ในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญซึ่งอยู่ในวงการบังคับใช้กฎหมายท่านหนึ่ง ได้เคยให้ความเห็นว่า การใช้ดุลพินิจปฏิเสธการรับแจ้งความในลักษณะนี้  ในวงการผู้บังคับใช้กฎหมาย เรียกว่า “เป่าคดี”  คือ ปิดเรื่องตั้งแต่ยังไม่ได้รับเรื่อง หรือผลักเรื่องให้ออกจากช่วงเวลาเวรประจำวันของตัวเองไปเสียก่อน  ปัญหาเรื่องกรอบเวลาในการรับแจ้งความคนหาย จึงไม่ควรถูกยึดติดอย่างเคร่งครัดในกรณีเด็กเล็กหาย หรือเป็นกรณีที่น่าจะเข้าข่ายถูกลักพาตัว  ต้องไม่มีกรอบเวลามาเป็นเงื่อนไข และต้องดำเนินการในลักษณะที่เรียกว่า “ทำทันที”

ปัญหาเรื่องความชัดเจน-การประสานในหน่วยงาน

          หน่วยงานที่ครอบครัวจะเข้าไปขอความช่วยเหลือเป็นอันดับต้นๆ  คือ หน่วยงานตำรวจ  ปัญหาแรกในการติดต่อขอความช่วยเหลือกับหน่วยงานนี้ก็คือ ประชาชนผู้เดือดร้อน ไม่อาจจำแนกได้ว่าตำรวจแต่ละคนทำหน้าที่ด้านใดบ้าง เมื่อครอบครัวเด็กประสบเหตุสำคัญเช่นนี้  จึงมักจะไปแจ้งความตามตู้ยามตำรวจ หรือหน่วยบริการย่อย ใกล้บ้านก่อน ด้วยความเชื่อว่าจะช่วยลดขั้นตอนการประสานงานให้เร็วที่สุด และตำรวจไม่ว่าใครก็ตามที่รับเรื่อง ก็น่าจะช่วยประสานงานให้ตำรวจที่เกี่ยวเข้ามาดำเนินการต่อได้   ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว  การไปแจ้งความตามตู้ยาม หรือหน่วยบริการย่อย มักจะไม่ใช่การแจ้งความร้องทุกข์ตามกฎหมายเพราะไม่มีพนักงานสอบสวน และตำรวจที่ทำหน้าที่ในส่วนนั้น ก็ไม่ได้ให้ความใส่ใจเท่าที่ควร  ไม่มีการประสานงานตำรวจที่เกี่ยวข้องให้ ไม่มีแม้กระทั่งการแนะนำขั้นตอนการแจ้งความที่ถูกต้องให้กับครอบครัว  หลายครอบครัวจึงเข้าใจไปเองว่า การแจ้งความกับตำรวจที่ตู้ยาม ตำรวจได้รับเรื่องและช่วยดำเนินการแล้ว ซึ่งตามจริงแล้ว เรื่องที่แจ้ง อาจไม่ได้ถูกดำเนินการใดๆ เลย

            นอกจากนี้ แม้ว่าหลายครอบครัวจะได้เดินทางไปแจ้งความคนหาย กับพนักงานสอบสวนที่สถานีตำรวจโดยตรงก็ตาม  พบว่า หลายกรณี ตำรวจเพียงดำเนินการลงบันทึกประจำวันไว้เท่านั้น  ไม่ได้มีกระบวนการอื่นๆ เพื่อการติดตามหาตัวเด็กที่ถูกลักพาตัว  ประเด็นสำคัญน่าจะอยู่ที่ว่า ฝ่ายสอบสวนกับฝ่ายสืบสวนของหลายสถานีตำรวจทำงานแบบไม่ประสานงานกัน  จะเห็นได้จาก การที่พนักงานสอบสวน เมื่อรับแจ้งความเสร็จ  จะให้ครอบครัวคนหาย ไปหาเจ้าหน้าที่ฝ่ายสืบสวนเอง และครอบครัวคนหาย ก็ต้องเล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซ้ำอีกรอบ ตอบคำถามเดิมๆ อีกรอบ  ทั้งๆ ที่น่าจะมีการประสานข้อมูลกัน เพราะได้สอบถามหรือสอบปากคำไปแล้ว  นอกจากนี้ในหลายกรณีผู้รับแจ้งเหตุ ก็มิได้ช่วยครอบครัวเด็ก ดำเนินการใดๆ เลย    จนกระทั่งต้องมีสื่อมวลชนนำเสนอข่าวในวงกว้าง ถึงจะได้เริ่มให้ความสนใจในการติดตามหา  รัฐจึงเป็นหน่วยงานแรกๆ ที่ได้รับเรื่อง แต่กลับกลายเป็นหน่วยงานท้ายๆ ที่ขยับตัวในการดำเนินการอย่างช้าๆ

ปัญหาเรื่องความเชี่ยวชาญ-ขาดการทำงานด้วยองค์ความรู้

            เรามักจะได้ยินรัฐมนตรี หรือ นายตำรวจระดับสูงให้สัมภาษณ์ว่า การลักพาตัวเด็ก อาจเกิดขึ้นโดยแก๊งค์รถตู้ จับเด็กไปตัดแขนตัดขา เพื่อขอทานหรือค้าอวัยวะ ซึ่งโดยข้อเท็จจริง เด็กที่หายออกจากบ้านที่เข้าข่ายถูกลักพาตัวมากกว่า 50 รายที่เกิดขึ้น  ไม่มีรายใดถูกลักพาตัวไปโดยแก๊งค์รถตู้สักรายเดียว  การสร้างความเชื่อลักษณะนี้ต่อสังคม โดยใช้วาทกรรม “แก๊งรถตู้”  นับว่าเป็นการสื่อสารต่อสังคมที่ขาดความรับผิดชอบและเป็นผลให้การสืบสวนติดตามเด็กถูกลักพาตัว มักพุ่งเป้าไปผิดทางด้วยความเชื่อและข้อมูลผิดๆ  

            โครงสร้างของหน่วยงานรัฐ ทั้งสำนักงานตำรวจแห่งชาติ และกระทรวงการพัฒนาสังคมฯ ไม่มีหน่วยงานที่ทำงานด้านการติดตามคนหายเป็นการเฉพาะ จึงไม่มีผู้เชี่ยวชาญและไม่มีการถอดบทเรียนความรู้ในแต่ละคดีที่เคยเกิดขึ้น ว่าแนวโน้มการลักพาตัวเด็กในประเทศไทยเป็นลักษณะอย่างไร   การทำงานสืบสวนติดตามเด็กถูกลักพาตัว จึงออกในแนวลักษณะแบบมวยวัด คือ ไม่มีข้อมูล ไม่มีการวิเคราะห์กลุ่มผู้กระทำผิด  ไม่มีสถิติเปรียบเทียบ  และที่สำคัญไม่มีขั้นตอนการดำเนินงานอย่างเป็นระบบในการติดตามเด็กถูกลักพาตัว   สถานการณ์ในตอนนี้ของหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย จึงกลายเป็น  ผู้เดินตามหลังสื่อมวลชนเมื่อมีการนำเสนอข่าวผ่านสาธารณะโดยตลอด

            แบบแผนในการติดตามเด็กถูกลักพาตัว เป็นเรื่องที่สำคัญมาก  เพราะจะทำให้ทราบว่า จะต้องดำเนินการขั้นตอนใดก่อนหลัง   การลักพาตัวหลายกรณี ผู้รับแจ้งเหตุ ไม่เคยลงพื้นที่ตรวจสอบที่เกิดเหตุ หรือ สอบปากคำพยานแวดล้อม ซึ่งจะเป็นกุญแจสำคัญในการติดตามตัวเด็ก  การประสานหน่วยงานใกล้เคียงก็เป็นในลักษณะมือสมัครเล่น เช่น การส่งภาพถ่ายเด็กถูกลักพาตัวไปยังพื้นที่ต่างๆ ผ่านระบบโทรสาร ซึ่งแน่นอนว่า การส่งภาพถ่ายเด็กจากโทรสารซึ่งปลายทางจะได้ภาพถ่ายอันดำมืดจนแทบมองไม่เห็นภาพเด็กหาย จะนำไปเปรียบเทียบกับตัวเด็กที่ต้องสงสัยว่าจะถูกลักพาตัวมาได้อย่างไร  กระบวนการแบบมือสมัครเล่นในลักษณะนี้   จึงอาจถูกมองว่า ทำเพื่อแค่ได้ทำเท่านั้น แต่ไม่เล็งถึงประสิทธิภาพและผลลัพธ์ของการกระทำที่จะเกิดขึ้น    การขาดองค์ความรู้เกี่ยวกับคดีการลักพาตัวเด็ก ทำให้ตำรวจมักสืบสวนไปผิดทางแบบสะเปะสะปะ   เนื่องจากแผนประทุษกรรมเดิมของคดีที่เคยเกิดขึ้นในประเทศไทย มักอยู่ในรูปแบบเดียวกัน ซึ่งหากได้มีการถอดบทเรียนความรู้เกี่ยวกับเรื่องนี้ จะทำให้แนวทางการสืบสวนชัดเจนขึ้น และคัดกรองเบาะแสที่ได้มาอย่างมีประสิทธิภาพ  เนื่องจากในหลายกรณี เมื่อสื่อมวลชนนำภาพเด็กถูกลักพาตัวไปเผยแพร่ จะมีผู้แจ้งเบาะแสเข้ามาเป็นจำนวนมาก  และหลายเบาะแสอาจไม่เป็นความจริงหรือเกินความจริง ซึ่งหากมีองค์ความรู้ในคดีลักษณะนี้ จะทำให้สามารถจำแนกเบาะแสเบื้องต้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมุ่งไปตรวจสอบเบาะแสที่น่าจะตรงเป้า มากกว่าการเหวี่ยงแห่ไปตรวจสอบทุกเบาะแส ซึ่งทำให้เสียงบประมาณ และสูญเสียกำลังใจไปมาก หากไปตรวจสอบแล้วไม่พบ

            การที่หน่วยงานรัฐ ไม่มีหน่วยงานเฉพาะในการทำงานเรื่องคนหาย ส่วนหนึ่งมองได้ว่า รัฐยังไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องดังกล่าวนี้เท่าที่ควร  ทั้งๆ ที่เป็นปัญหาซึ่งมีสถิติตัวเลขอย่างชัดเจนว่า มีแนวโน้มคนหายออกจากบ้านเพิ่มสูงขึ้นทุกปี  การไม่มีความเชี่ยวชาญหรือหน่วยงานเฉพาะทางในการดูแลปัญหา จะทำให้รัฐเดินตามหลังปัญหา ไม่เท่าทันต่อการจัดการปัญหา อย่างที่เป็นอยู่ในทุกวันนี้

ปัญหาเรื่องหน้าที่-ความรับผิดชอบ-จิตวิญญาณ

          เป็นที่ทราบกันโดยถ้วนหน้าว่า  เมื่อใดก็ตาม ที่ประเด็นทางสังคมถูกหยิบยกนำเสนอผ่านการรายงานของสื่อมวลชน  หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและมีหน้าที่ตามกฎหมายถึงจะดำเนินการอย่างเต็มที่  กระนั้นก็ตามเมื่อกระแสสังคมเงียบลง  หน่วยงานที่มีหน้าที่ตามกฎหมายก็มักจะถอนตัวไปตามธรรมชาติ หรือลาจากการดำเนินการไปเสียดื้อๆ แม้ว่าจะยังแก้ไขปัญหาเหล่านั้นไม่แล้วเสร็จก็ตาม ตลอดจนการโยกย้ายเปลี่ยนตัวผู้รับผิดชอบคดี ก็มีผลกระทบต่อความต่อเนื่องในการช่วยเหลือแก้ไขปัญหา  ปัญหาเรื่องการติดตามเด็กถูกลักพาตัวก็เช่นเดียวกัน  ปัญหานี้ไม่ใช่เกิดเฉพาะตัวเด็กที่หายเท่านั้น แต่ปัญหาจะส่งผลต่อครอบครัวและชุมชนของเด็กด้วย   พ่อแม่ของเด็กที่ถูกลักพาตัวส่วนใหญ่ เป็นผู้มีฐานะยากจน การตะเวนออกติดตามหาเด็กในสถานที่ต่างๆ จึงไม่สามารถทำได้ในวงกว้างนักเพราะไม่มีทุนทรัพย์ เกือบทุกครอบครัวไม่มีกำลังใจในการไปทำงาน เพราะมุ่งที่จะติดตามหาเด็กที่ถูกลักพาตัวให้เจอก่อน ซึ่งเป็นผลให้ครอบครัวขาดรายได้ในการเลี้ยงชีพไปด้วย  กระบวนการช่วยเหลือโดยหน่วยงานรัฐ  จึงต้องมองให้เห็นมิติเหล่านี้ของผู้ประสบเหตุ และเข้าให้การช่วยเหลือจุนเจือในสัดส่วนที่พอจะช่วยได้  ในกรณีน้องพอมแพมอายุ 3 ขวบที่ถูกลักพาตัวไปกว่าหนึ่งสัปดาห์ในจังหวัดสมุทรปราการ จนถึงป่านนี้ ก็ยังไม่มีหน่วยงานของกระทรวงการพัฒนาสังคมฯ เข้าไปดูแลเยียวยาแต่อย่างใด   แสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพในการตอบสนองต่อปัญหา และความเอาใจใส่  ถึงแม้ว่าครอบครัวของเด็กจะไม่ได้ไปแจ้งหน่วยงานเหล่านี้ก็ตาม   เพราะในความเป็นจริงแล้ว ครอบครัวเด็ก ไม่มีความสามารถในการติดต่อหรือทำความรู้จัก เพื่อแจ้งเหตุได้กับทุกหน่วยงานได้ทราบ  ดังนั้น เมื่อปัญหาถูกสื่อสารผ่านสาธารณะแล้ว  เจ้าหน้าที่รัฐซึ่งควรจะทราบว่าตัวเองมีหน้าที่อะไร ควรจะได้เคลื่อนตัวออกจากหน่วยงาน เพื่อเยียวยาผู้ประสบเหตุอย่างเร่งด่วนและทันท่วงที

            ธรรมชาติของคดีลักพาตัวเด็กจำนวนมาก เมื่อสิ้นเบาะแสการสืบค้นแล้ว และยังไม่พบตัวเด็กที่หาย  คดีจะถูกทิ้งไว้ และขาดความต่อเนื่องในการติดตามหาไปเอง  เพราะไม่มีเจ้าภาพในการทำให้เรื่องนี้เป็นวาระของพื้นที่หรือของจังหวัดในการติดตามอย่างต่อเนื่อง   เจ้าหน้าที่รัฐบางหน่วยงานเคยกล่าวถึง การติดตามตัวเด็กถูกลักพาตัว ซึ่งล่วงเลยระยะเวลาการเกิดเหตุมานานแล้วในทำนองว่า “ควรให้เป็นหน้าที่ของตำรวจในการติดตาม ไม่ควรเข้าไปยุ่งให้เปลืองตัว”  ซึ่งวิธีคิดในการลักษณะแบบนี้ แสดงให้เห็นถึงสภาพการขาดจิตวิญญาณในการทำงานอย่างรุนแรง และแสดงถึงวุฒิภาวะในการแก้ไขปัญหาในฐานะผู้มีหน้าที่ตามกฎหมาย

บทส่งท้าย

          ดูเหมือนว่ากระบวนการของรัฐในการรับมือเหตุลักพาตัวเด็กในประเทศไทย จะยังเป็นเรื่องที่ห่างไกลจากความสำเร็จพอสมควร   ส่วนหนึ่งต้องแก้ที่คน  ส่วนหนึ่งต้องมีวิสัยทัศน์ในการลงทุนขยายหน่วยงานเฉพาะทางเพื่อรองรับการจัดการปัญหาในอนาคต  เร่งพัฒนาความเป็นมือสมัครเล่น ให้มีเกิดผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางจนกลายเป็นมืออาชีพ   เชื่อแน่ว่าประชาชนทุกคน ยังให้กำลังใจและพร้อมสนับสนุนเจ้าหน้าที่รัฐที่ทำงานรับใช้สังคมเสมอ  แค่มองมุมกลับอย่างง่ายๆ หากเด็กที่ถูกลักพาตัวเป็นลูกของท่านบ้าง  ท่านจะทำอย่างไร – โปรดช่วยเหลือเด็กคนอื่นที่หายไป เสมือนหนึ่งเช่นเดียวกับวิธีการที่จะใช้ในการติดตามลูกของท่าน.

ศูนย์ข้อมูลคนหาย มูลนิธิกระจกเงา

รายงาน

คำสอนจากคุณหญิงแอ้จากนิทานเรื่อง “มดมหัศจรรย์” 

                เพราะความรักของคุณยายที่มีต่อน้องแจน น้องจีน และน้องจุน หลานๆตัวน้อยที่มักสงสัยใครรู้เกี่ยวกับธรรมชาติรอบตัว และชอบมีคำถามแปลกๆ มาถามคุณยายเสมอ ผสานกับความตั้งใจที่อยากให้เด็กไทยทุกคนได้เรียนรู้เรื่องราวของธรรมชาติอย่างสนุกและสร้างสรรค์ “มด” จึงเป็นสิ่งใกล้ตัวที่คุณหญิงรัชนีวรรณ วัฒนชัย หรือคุณยายแอ้ นำมาเขียนเป็นนิทานกึ่งสารคดี ชุด 10 ปี หนังสือดีเพื่อเด็ก ในโอกาสที่มูลนิธิหนังสือเพื่อเด็กได้มอบความสุขให้แก่เด็กๆ ด้วยเสียงเล่านิทานและการอ่านหนังสือมาครบ 10 ปี โดยมีคุณหญิงกษมา วรวรรณ ณ อยุธยา ประธานมูลนิธิหนังสือเพื่อเด็กและผู้เขียน “หิวจัง หิวจัง” หนังสือเล่มแรกของโครงการมาร่วมงาน พร้อมด้วยคุณเรืองศักดิ์ ปิ่นประทีป หรือที่เด็กๆ รู้จักกันในนาม ตุ๊บปอง นักเขียนนิทานชื่อดังในฐานะกรรมการผู้จัดการมูลนิธิฯ พร้อมด้วยคุณริสรวล อร่ามเจริญ กรรมการผู้จัดการบริษัท แปลน ฟอร์ คิดส์ จำกัด ในฐานะบรรณาธิการกิจและผู้จัดพิมพ์ และคุณธีระ ธัญไพบูลย์ ที่มาในบทบาทคุณพ่อและพิธีกรในคราวเดียวกัน

                มดมหัศจรรย์ เป็นหนังสือนิทาน 1 ใน 5 เรื่องที่มูลนิธิหนังสือเพื่อเด็ก ร่วมกับบริษัทแปลน ฟอร์ คิดส์ จำกัด จัดทำขึ้นเพื่อเป็นของขวัญทางปัญญาให้กับเด็ก โดยใช้มดเป็นสัญลักษณ์ของความขยัน ซื่อสัตย์ ประหยัด และอดทนแฝงไว้เป็นข้อคิด

                “เรื่องนี้เกิดขึ้น เพราะพาหลานๆ เข้าไปเก็บต้นไม้ ใบไม้แห้งที่สวนหน้าบ้าน เราเห็นมดเดินเรียงแถว เลยเรียกหลานมาดูว่า มดนี่มีระเบียบนะ เดินเป็นแถวยาวเรียงกันเลย และแนะนำเขาว่าเราควรต้องเป็นคนที่มีระเบียบ ให้เอาอย่างมดนะคะ มดจะขยัน ตั้งแต่เช้าถึงกลางคืนมดจะเดินตลอด เก็บกิ่งไม้ ขนอาหาร จะเล่าให้หลานฟังถึงความรอบคอบของมด ว่ามดไม่ประมาท คอยกักตุนอาหารไว้กินยามยาก เวลาที่ฝนตกหนัก มดออกมาจากรังไม่ได้ ก็นำอาหารที่สะสมเก็บไว้มาแบ่งปันกันกิน ได้สอนหลานๆ ว่าต้องเป็นคนที่ขยัน รู้จักเก็บ อดออม รู้จักใช้ทุกอย่าง เวลาลำบากก็จะนำมาใช้ได้”คุณหญิงรัชนีวรรณกล่าว

                นอกจากเนื้อหาที่ช่วยจุดประกายความคิดให้กับเด็ก สามารถพูดคุยและเล่าเรื่องราวได้แล้ว ภาพประกอบในหนังสือนิทานเล่มนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงคนสองรุ่นที่สามารถอยู่ด้วยกันได้โดยไม่ต้องมีคนกลางอยู่ด้วย เป็นการสื่อสารที่ผู้วาดภาพจำเป็นต้องศึกษาทั้งองค์ความรู้เกี่ยวกับมด และใช้จินตนาการในการวาดภาพในหน้าทุกหน้าด้วยสีน้ำอย่างดีที่สุด  เพื่อให้มดมหัศจรรย์ออกมาเป็นตัวเล่มอย่างสมบูรณ์แบบ

                คุณริสรวลเล่าว่า “เราจะทำเรื่องมด เราต้องรู้เรื่องมด ประวัติของมด ประเภทของมด และภาพประกอบทั้งหมดควรเป็นอย่างไร ในเรื่องนี้จะเป็นมดแดงผู้ทรงพลัง สามารถยกของได้หนัก 5 เท่าของตัวเอง การที่ใช้สัตว์เป็นเพื่อน จะทำให้เด็กสนุก แต่ก็ขึ้นอยู่กับคนที่เขียนนิทานเค้ามีมุมอะไรที่จะสอน นิทานดีๆ สมัยก่อน มีการนำกลับมาตีพิมพ์เยอะมาก โครงการหนังสือเด็กก็เปลี่ยนไปเยอะเหมือนกัน เพราะทุกคนเข้าใจแล้วว่าต้องใช้หนังสือกับเด็ก ที่สำคัญทุนของนิทานที่ยังคงอยู่ในตัวเด็กคือความคิดสร้างสรรค์และจินตนาการ ต้องให้ตั้งแต่เล็กๆ เพราะมนุษย์เราแรกเกิดถึงสามขวบ เป็นช่วงอัตราการแตกของเซลล์สมองเยอะที่สุด ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับพ่อแม่ด้วยว่าจะกระตุ้นแบบไหนให้เหมาะสมกับลูกของเรา”

                ปัจจุบันถึงแม้เราจะปฏิเสธเรื่องของเทคโนโลยีที่เข้ามาแทรงแซงวิถีความเป็นอยู่ของเด็กไม่ได้ แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือผู้ใหญ่ต่างหากที่จะจัดความพอดีให้กับเด็กได้อย่างไร หากพ่อแม่เข้าใจในศาสตร์ของหนังสือว่ากว่าเด็กจะอ่านออก อ่านได้ อ่านแตก และอ่านอย่างสนุกได้ต้องใช้เวลาและความอดทนมาก แต่ในความอดทนนั้น จะมีความรักของพ่อแม่แฝงอยู่ด้วยทุกระยะ ซึ่งจะเป็นสิ่งที่ประคับประคองและชี้นำให้เด็กเติบโตมาอย่างมีความสุข ดังที่คุณเรืองศักดิ์แนะนำว่า “เวลาอ่านหนังสือเรากอดลูกได้ การกอด การสัมผัส ไม่มีใครให้ได้ดีไปกว่าพ่อแม่ หรือปู่ย่าตายาย เพราะมันมีความรักทางสายเลือด สิ่งเหล่านี้จะถ่ายโอนไปถึงเด็กๆ และทำให้เด็กๆ เติบโตมาอย่างความมั่นคงทางจิตใจ”