Email : ccw@hotmail.co.th

หาดแสงจันทร์ เป็นชายหาดที่ตั้งอยู่ในเมืองระยอง อยู่ระหว่างมาบตาพุดและบริษัท IRPC ซึ่งสามารถที่จะพูดได้ว่า เป็นชายหาดที่สวยงามแห่งหนึ่งในจังหวัดระยอง ในสมัยก่อนนั้นนอกจากจะเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านชาวประมง ที่ขยายตัวมาจากปากน้ำเมืองระยองแล้ว ยังมีผู้คนมากมายทั้งจากท้องถิ่นเองและนักท่องเที่ยวผู้มาเยือน ได้ใช้ประโยชน์ในด้านสันทนาการ แต่ปัจจุบันชายหาดแห่งนี้ได้เปลี่ยนแปลงสภาพไปแล้ว โดยชายหาดแห่งนี้ไม่สามารถใช้ประโยชน์ดังกล่าวได้ ซึ่งผู้เขียนเองได้สังเกตเห็นถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพดังกล่าว ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

การกัดเซาะชายหาดนั้นเป็นภัยธรรมชาติอย่างหนึ่ง ถ้าจะพูดกันจริงๆ แล้ว ปัญหาการกัดเซาะชายหาดนี้ได้เกิดขึ้นทั่วโลก เนื่องจากเป็นวัฏจักรทางธรรมชาติ แต่อย่างไรก็ตามผลกระทบที่เกิดจากวัฏจักรนี้เกิดขึ้นช้ามาก เนื่องจากกระบวนการกัดเซาะชายหาดของคลื่น-ลมตามธรรมชาตินั้น จะมีการนำทรายจากใต้ท้องทะเลขึ้นมาแทนที่ด้วย เปรียบเสมือนเป็นการเสริมและทดแทนของธรรมชาติ

การกัดเซาะชายหาด จะรุนแรงมากเพียงใดนั้น ขึ้นอยู่กับสภาพทางกายภาพและภูมิศาสตร์ของชายหาดนั้นๆ เอง ไม่ว่าจะเป็นปัจจัยด้านองศาความชันของชายหาด ปริมาณปะการังและหญ้าทะเลในบริเวณนั้น แต่ก็ยังมีอีกปัจจัยหนึ่ง ที่ทำให้ระดับความรุนแรงของการกัดเซาะชายหาดเพิ่มขึ้นและเร็วขึ้น ปัจจัยนั้นก็คือกิจกรรมของมนุษย์ที่อยู่ในบริเวณนั้นนั่นเอง โดยที่มนุษย์เหล่านั้นไม่รู้ตัวและคาดไม่ถึงว่า กิจกรรมที่ทำนั้นจะส่งผลกระทบต่อชายหาดรุนแรงถึงเพียงใด

หาด แสงจันทร์แห่งนี้ ได้เปลี่ยนแปลงสภาพไปเมื่อมีการถมทะเลสร้างท่าเรือน้ำลึกของนิคมฯ มาบตาพุดและท่าเรือของบริษัท IRPC ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงภูมิศาสตร์ชายฝั่งทะเลนี้ ทำให้กระแสคลื่นและลมเปลี่ยนแปลงทิศทาง มุ่งโจมตีชายหาดแห่งนี้อย่างรุนแรง การกัดเซาะของน้ำทะเลได้รุกเข้ามาถึงถนนเลียบชายหาด ส่งผลให้ถนนดังกล่าวเกิดความเสียหาย และมีแนวโน้มว่าบ้านเรือนของประชาชนจะถูกผลกระทบจากการกัดเซาะด้วย ทางราชการที่เกี่ยวข้องจึงต้องสร้างถนนใหม่ให้ถอยร่นเข้ามา และมีการก่อสร้างเขื่อนเพื่อป้องกันคลื่นน้ำทะเลกัดเซาะชายหาด

สาเหตุที่แท้จริงในการที่ทำให้ชายหาดแห่งนี้เปลี่ยนสภาพไป สามารถที่จะสรุปได้ว่าเกิดจากการพัฒนาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมนั่นเอง ถึงแม้ว่าการพัฒนาดังกล่าวเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับประเทศ ที่จะสามารถดึงเงินลงทุนจากทั้งในประเทศและต่างประเทศ เข้ามาเสริมเศรษฐกิจ แต่ความผิดพลาดของรัฐ ที่มองเห็นแต่ตัวเลข GDP เพียงอย่างเดียว ไม่ได้มองถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นอย่างรอบด้าน อีกทั้งขาดการวางแผนในการแก้ปัญหาที่ดีและรอบครอบนั้น เป็นอันตรายต่อการพัฒนาเป็นอย่างยิ่ง

อีกประเด็นหนึ่งก็คือ สภาพพื้นที่ภูมิศาสตร์ชายฝั่งของแต่ละพื้นที่แตกต่างกัน ดังนั้นวิธีการแก้ไขปัญหาของแต่ละพื้นที่จึงต้องแตกต่างกันไปด้วย เมื่อผู้รับผิดชอบขาดความรู้ ความเข้าใจถึงสภาพการณ์ แล้วนำแบบอย่างการแก้ไขปัญหาของต่างพื้นที่เข้ามา จึงทำให้การแก้ไขปัญหาไม่มีประสิทธิผล อีกทั้งยังจะทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมาอย่างมากมาย

นี่จึงเป็นบทเรียนหนึ่งที่สอนว่า การที่มนุษย์เข้าไปแทรกแทรงธรรมชาติอย่างเกินพอดี ทั้งๆ ที่ไม่มีแผนแม่บทรองรับปัญหาที่จะเกิดขึ้น จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างของระบบนิเวศ และภูมิศาสตร์อย่างรุนแรง ผลกระทบที่เกิดขึ้นคงหนีไม่พ้นมนุษย์ที่จะต้องรับไป และไม่สามารถที่จะหลีกเลี่ยงได้

ตำบลแพรกหนามแดง เป็นตำบลหนึ่งของอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงครามเป็นพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์  เนื่องจากมีแม่น้ำแม่กลองเป็นสายน้ำหลักและมีลำคลองสาขามากมาย ประกอบด้วยพื้นที่ที่มีความแตกต่างทางวิถีชีวิตถึง 3 พื้นที่ คือ พื้นที่น้ำจืด พื้นที่น้ำกร่อย และพื้นที่น้ำเค็ม ประชาชนมีอาชีพเกษตรกรรมและประมง ดำเนินชีวิตสอดคล้องกับสภาพพื้นที่น้ำ

ต่อมาด้วยนโยบายของรัฐ มีการสร้างเขื่อนศรีนครินทร์ ที่จังหวัดกาญจนบุรีที่เป็นต้นน้ำของแม่น้ำแม่กลอง ทำให้น้ำจืดจากต้นน้ำไหลเข้าสู่พื้นที่แพรกหนามแดงน้อยลง น้ำเค็มจึงรุกเข้ามาสร้างความเดือดร้อนให้กับชาวบ้านที่ทำนา สวนผัก และเลี้ยงปลาสลิด จากสาเหตุดังกล่าวทำให้หน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องเข้ามาหาทางแก้ไขที่ปลายเหตุให้กับชาวชุมชน ด้วยโครงการก่อสร้างประตูกันน้ำเค็มแต่ด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ของหน่วยงานนอกพื้นที่ซึ่งไม่ได้รับรู้ถึงสภาพปัญหาที่แท้จริง สภาพพื้นที่ รวมถึงวิถีชีวิตและวัฒนธรรมชุมชน ทำให้โครงการดังกล่าวได้สร้างผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชาวชุมชนอย่างใหญ่หลวง

รูปแบบของประตูกันน้ำเค็มที่หน่วยงานราชการสร้างขึ้นนั้นเป็นรูปแบบที่เห็นกันได้ทั่วไป แต่ไม่สามารถที่จะตอบโจทย์ในการแก้ปัญหาของพื้นที่แพรกหนามแดงได้เนื่องจาก ประตูกันน้ำเค็มรูปแบบดังกล่าวได้ทำให้เกิดการแยกสายน้ำและวิถีชีวิตของชาวชุมชนออกจากกันเป็นวิถีชีวิตน้ำจืด และวิถีชีวิตน้ำเค็มอย่างถาวรส่งผลให้ชาวบ้านในพื้นที่ที่แยกสายน้ำต่างคนต่างอยู่ไม่มีความสัมพันธ์กันแบบสมัยก่อน เนื่องก็เพราะผลประโยชน์จากอาชีพที่ขัดแย้งกัน

ความขัดแย้งของชาวบ้านในการแย่งทรัพยากรน้ำเกิดขึ้นเป็นเวลาถึง 20ปี โดยตัวปัญหาก็คือการเปิดปิดประตูน้ำนี่เอง ในฝั่งน้ำจืดเมื่อประตูปิดตายทำให้น้ำไม่ไหลเวียนเกิดการเน่าเสียและมีการ สะสมของตะกอนดินที่หน้าประตูกั้นน้ำ เวลาหน้าน้ำหรือเมื่อเขื่อนปล่อยน้ำลงมาจะทำให้น้ำท่วมนาข้าว บ่อปลาสลิด สวนผัก ชาวบ้านในฝั่งนี้จึงไปเปิดประตูเพื่อระบายน้ำออก ผลจากการที่เปิดประตูระบายน้ำทำให้น้ำจืดไหลทะลักเข้าสู่ส่วนน้ำเค็ม เมื่อชาวบ้านฝั่งน้ำเค็มสูบน้ำเข้าบ่อกุ้งก็ทำให้กุ้งทะเลที่เลี้ยงไว้พากันตายหมด

นี่คือสาเหตุของความขัดแย้ง!!!!!!!!

อย่างไรก็ตามจากการที่เกิดความขัดแย้งขึ้นทำให้ผู้อาวุโสของชุมชน เริ่มจากการที่ปราชญ์ชาวบ้านหรือผู้นำชุมชนได้ชักชวนชาวบ้านทั้งสองฝ่ายมา คุยกันถึงเรื่องปัญหาที่เกิดขึ้น ทำให้ชาวบ้านทั้งสองฝ่ายได้รับรู้และเข้าใจถึงปัญหาของชาวบ้านอีกฝ่ายหนึ่ง จากนั้นก็แสดงความจริงใจที่จะร่วมกันหาทางออก เพื่อลดความขัดแย้งดังกล่าว โดยยึดหลักการที่ว่า ร่วมกันคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมกันทำ ร่วมกันตรวจสอบ ร่วมกันรับผลประโยชน์หรือผลกระทบที่จะเกิดขึ้นตามมา ซึ่งจากการพูดคุยกันหลายครั้งชาวบ้านทั้งสองฝั่งจึงร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาโดยแยกประเด็นดังนี้

1. ศึกษาความเป็นมาของปัญหาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

2. ศึกษาพฤติกรรมการใช้ประโยชน์จากลุ่มน้ำแม่กลองตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ

3. ศึกษาการไหลขึ้นลงของน้ำเค็มและน้ำจืดในพื้นที่

เมื่อชาวบ้านทั้งสองฝั่งพบว่าประตูกั้นน้ำเค็มที่หน่วยงานราชการมาสร้างไว้นี่แหละคือตัวปัญหา ดังนั้นจึงได้ร่วมกันระดมความคิดโดยการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้เพื่อคิดค้นและออกแบบประตูกั้นน้ำเค็มกันใหม่ โดยชาวบ้านได้ติดต่อ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) เพื่อสนับสนุนงบประมาณ เมื่อชาวชุมชนได้นำเอาภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ก็ค้นพบประตูระบายน้ำแบบใหม่เป็นลักษณะบานพับที่อาศัยความสูงของน้ำแต่ละฝั่งสายน้ำเป็นตัวเปิดปิดประตูซึ่งมีความยืดหยุ่นในการใช้งานกว่าประตูน้ำที่มีลักษณะปิดตาย ที่สำคัญสามารถแก้ปัญหาความขัดแย้งของพวกเขาและตอบโจทย์ปัญหาของการแยกสายน้ำได้

การแก้ปัญหาของชาวชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวชุมชนผู้ได้รับผลกระทบ จะส่งผลให้ชุมชนนั้นเกิดการพัฒนาทางด้านทักษะทางความคิด ทักษะการเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลจนสามารถนำเสนอต่อผู้สนับสนุนได้อย่างเป็นรูปธรรม รวมถึงการสร้างองค์ความรู้ใหม่ที่จะถ่ายทอดต่อบุคคลอื่นต่อได้ ที่สำคัญจะทำให้เกิดความรักสามัคคีกันของชาวชุมชน และเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ด้วยตนเองตลอดชีวิต

ภาพจาก http ://www.thaipr.net

            http://rescom.trf.or.th

โดยชัชวัสส์ คติพิพัฒน์พร

Email :ccw@hotmail.co.th

ท่าเรือปากบารา จังหวัดสตูล เป็นโครงการขนาดใหญ่การลงทุนมีมูลค่าสูงถึงหลายหมื่นล้านบาท โดยภาครัฐมุ่งเน้นให้ท่าเรือนี้มีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของชายฝั่งทะเล ภาคใต้ในการขนส่งสินค้าด้านตะวันตกของประเทศไทยไปยังยุโรป ตะวันออกกลางและแอฟริกาและจะมีโครงการต่อเนื่องในการเชื่อมทะเลอันดามันและ อ่าวไทย
                ก็เหมือนเดิมครับมีการพัฒนาที่ไหนก็มีกระแสต่อต้านจากประชาชนในพื้นที่ เหตุก็เพราะว่าบริเวณอ่าวปากบารานั้นเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์สูงใน ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นป่าชายเลนที่เป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำที่ยังโตไม่เต็มวัย หญ้าทะเล ประการังและจำนวนสัตว์น้ำที่มีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของชาวประมงพื้นบ้าน ถ้าโครงการนี้ดำเนินต่อ ทรัพยากรข้างต้นคงจะถูกทำลายไปพร้อมกับของแถมที่เพิ่มขึ้นมาก็คือการกัดเซาะ ชายหาดเนื่องจากท่าเรือที่ยื่นออกไปในทะเลนั้นจะไปเปลี่ยนแปลงกระแสน้ำและ คลื่นทำให้เกิดการกัดเซาะดังตัวอย่างหาดพี.เอ็ม.วาย ที่จังหวัดระยองและที่อื่นๆ อีกมากมาย

                หน่วยงานของรัฐและบริษัทที่ปรึกษาได้ออกมาประชาสัมพันธ์ว่าได้จัดทำประชา พิจารณ์ รวมถึง EIA และ HIA แล้วแต่ปัจจุบันก็ยังถูกต่อต้านจากประชาชนในพื้นที่อยู่ดี ด้วยเหตุที่ว่าการทำประชาพิจารณ์นั้นได้ทำกับกลุ่มชาวบ้านที่เห็นด้วยจำนวน ร้อยกว่าคนซึ่งผู้นำของกลุ่มคนจำนวนนี้ได้ลงชื่อเห็นด้วยกับโครงการหลังจาก ไปดูงานที่ท่าเรือปีนัง แต่ประชาชนที่ไม่เห็นด้วยก็ได้แย้งว่ากลุ่มคนที่ยอมรับไม่สามารถเป็นตัวแทน ของประชาชนในพื้นที่ทั้งหมดที่มีมากกว่าแสนคนได้ ผลสรุปของการขัดแย้งในการประชุมของกลุ่มคนที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยก็ได้ถก เถียงและพูดกันถึงเรื่อง EIA และ HIA โดยที่ไม่มีคำตอบและข้อสรุปของการแก้ไขปัญหา แล้วมันคืออะไรเจ้า EIA และ HIA !!!!!!!!!

                ท่านผู้อ่านบางท่านอาจจะรู้กันแล้วว่า EIA และ HIA ก็คือกระบวนการย่อย ในการวิเคราะห์โครงการทางด้านผลกระทบที่จะมีต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของ ประชาชนในพื้นที่รวมถึงการหาวิธีการหรือแนวทางในการป้องกันผลกระทบที่จะเกิด ขึ้น ในด้านการวิเคราะห์นั้นได้จัดทำโดยบริษัทที่ปรึกษาและหน่วยงานของรัฐ แต่สิ่งที่ขาดไปก็คือการเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการของประชาชนในพื้นที่ ด้วยเหตุผลดังกล่าวทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างรัฐและประชาชน และ/หรือประชาชนที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย

                ผู้เขียนมีความเห็นว่าภาครัฐยังขาดเครื่องมืออีกหนึ่งตัวในการตัดสินใจดำเนินโครงการ ใดๆ เครื่องมือนั้นก็คือ SEA (การประเมินสิ่งแวดล้อมในเชิงยุทธ์ศาสตร์ ซึ่งเป็นกระบวนการประเมินเชิงนโยบายก่อนที่ภาครัฐจะพัฒนาโครงการใดๆ) เครื่องมือนี้เป็นกระบวนการร่วมกันพิจารณาถึงความเป็นไปได้และความสำคัญของ ผลกระทบต่อเนื่องที่เกิดขึ้นจากการดำเนินการตามกรอบของสังคม วิสัยทัศน์ของการพัฒนาที่ยั่งยืนและตามมุมมองของผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับ การดำเนินโครงการดังกล่าว

SEA จำเป็นมากในการพัฒนาโครงการของรัฐในภาวะปัจจุบันที่ประชาชนมีความตื่นตัวทาง ด้านสิ่งแวดล้อมและหวงแหนทรัพยากรในพื้นที่ของพวกเขา เพราะสามารถที่จะลดความขัดแย้งระหว่างประชาชนกับภาครัฐ และ/หรือ ประชาชนที่เห็นด้วยกับโครงการและประชาชนที่ไม่เห็นด้วย

ท่านผู้อ่านคงไม่อยากให้ปากบาราซ้ำรอย หินกรูด-บ่อนอก ใช่มั้ยครับ

ที่มาของภาพ www.southhpp.org, www.marinerthai.com, www.weekendhobby.com

Email : ccw@hotmail.co.th

เรื่องไทย-เขมร ตอนนี้เป็นตอนที่สามซึ่งเป็นตอนสุดท้ายของบทความชุดสัมพันธ์ ไทย-เขมร ซึ่งผู้เขียนได้นำเสนอบทความเรื่องไทย-เขมรทั้งสองตอนที่แล้ว คือ  "2 ชาติพันธุ์ที่ยิ่งใหญ่ในดินแดนอุษาคเนย์"  และ "ความมั่งคั่งทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์"

เหตุที่เขียนล่าช้าไม่ทันกับเหตุการณ์ข่าวความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชาก็เพราะว่าจะต้องสืบค้นข้อมูลทางวิชาการเพื่อให้เป็นฐานอ้างอิงในงานเขียน อย่างไรก็ตามผู้เขียนคิดว่าแม้จะนำเสนอล่าช้าแต่ก็ยังคงมีประโยชน์ที่จะเสนอแนวคิด ให้กับท่านผู้อ่านพิจารณาเนื่องจากความขัดแย้งดังกล่าวยังไม่มีจุดจบโดยสิ้น เชิง

ที่มา : http://www.surinnews.com/topic_n.php?id=4960

ข่าวคราวของความขัดแย้งเรื่องปราสาทพระวิหาร ปราสาทตาเมือนธม และปราสาทตาเมือนโต๊ดรวมถึง

กรณีพิพาทอื่นๆนั้นทำให้ผู้เขียนมีความคิดว่าเหตุจากความขัดแย้งนี้เกิดจากการที่แต่ละฝ่ายยึดผลประโยชน์ และศักดิ์ศรีของตนเองเป็นที่ตั้ง นอกจากนี้ยังรวมถึงเหตุผลทางการเมืองทั้งในประเทศและระหว่างประเทศออีกด้วย จึงทำให้ไม่สามารถที่จะตกลงกันได้ เมื่อมองไปในอนาคตข้างหน้าความขัดแย้งนี้จะจบลงอย่างไรไม่สามรถคาดเดาได้ แต่เมื่อมองไปในอดีตแล้วก็ยิ่งทำให้ปัญหาที่ขัดแย้งนั้นไม่สามารถที่จะจบลงอย่างแน่นอนเนื่องจากประวัติศาสตร์ที่ทั้งสองประเทศเขียนนั้นมาจากคนละมุมมอง

ถ้า เราพิจารณาประวัติศาสตร์อย่างถึ่ถ้วนจากที่ฝ่ายไทยเขียนเองหรือจะจากฝ่าย เขมรเขียน รวมถึงจากประเทศที่ 3 เขียนเอาไว้ เกี่ยวกับดินแดนแถบนี้จะไม่สามารถปฏิเสธได้ว่าในสมัยกว่าพันปีที่แล้วดินแดน อุษาคเนย์เป็นเขตอิทธิพลของเขมรโบราญ ทั้งอารยธรรม การเมือง การปกครอง การทหาร วัฒนธรรมของเขมรโบราญนี้ได้แผ่ไปกว้างใหญ่ไพศาลมากที่สุดก็ในสมัยของพระเจ้า ชัยวรมันที่ 7 จนกระทั่งอิทธิพลนี้ค่อยๆ เสื่อมลงไปและมีแคว้นหรืออาณาจักรสุโขทัยขึ้นมาแทนที่ต่อเนื่องไปถึงอยุธยา และรัตนโกสินทร์

อย่างไรก็ตามจะมีประวัติศาสตร์ในช่วงหนึ่งที่ผู้คนอาจจะเห็นต่างกันได้ คือประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการเมืองและการสงครามระหว่างอาณาจักรกรุงศรีอยุธยาต่อเนื่องไปถึงกรุงรัตนโกสินทร์ กับอาณาจักรเขมรหรือกัมพูชา

เป็นธรรมดาของการทำสงครามเมื่อมีผู้ชนะก็ย่อมมีผู้แพ้ การเขียนประวัติศาสตร์ในช่วงนี้ก็ขึ้นอยู่กับว่าใครเป็นคนเขียน ถ้าฝ่ายชนะเขียนก็จะเชื่อมโยงให้ฝ่ายแพ้เป็นผู้ร้าย ฝ่ายชนะเป็นพระเอก แต่ถ้าฝ่ายพ่ายแพ้เขียนก็จะเชื่อมโยงให้เห็นถึงฝ่ายชนะเอาเปรียบ รุกรานจนกระทั่งปล้นทรัพยากรจากฝ่ายพ่ายแพ้ ซึ่งประวติศาสตร์ของทั้งสองฝ่ายจะเป็นเรื่องจริงหรือเป็นเรื่องคิดเองเออเอง หรือไม่นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

จากประวัติศาสตร์ที่บันทึกถึงการทำ สงครามระหว่างเขมรและกรุงศรีอยุธยาต่อเนื่องถึงกรุงรัตนโกสินทร์ จะพบว่าสาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากความต้องการขยายดินแดนรวมถึงต้องการทรัพยากร ของอีกฝ่ายหนึ่งด้วย

เนื่องจากสมัยนั้นฝ่ายไทยและญวณมีสงครามกันถ้า ฝ่ายไหนมีอิทธิพลเหนือเขมรได้ก็จะทำให้ได้เปรียบในด้านยุทธศาสตร์ ส่วนเขมรดันมาอยู่ตรงกลางครับ ก็น่าที่จะเห็นใจเขมรเหมือนกันที่คนเขาจะตีกันแต่ดันมาอยู่ตรงกลาง เขมรจึงดำเนินนโยบายฝ่ายไหนมีเปรียบก็เอาด้วย เนื่องจากต้องรักษาตัวรอดเอาไว้ เมื่อฝ่ายไทยมีเปรียบเขมรก็ต้องยอมเข้าด้วย ทำให้อาณาจักรเขมรกลายเป็นประเทศราชไป

เป็นเรื่องปกติที่ผู้นำ ของอาณาจักรที่เป็นประเทศราชก็ย่อมที่อยากจะกู้เอกราชของตนกลับคืนมาดั่งที่ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชกู้เอกราชจากพม่าให้กับกรุงศรีอยุธยา แต่เมื่อกู้กลับคืนมาไม่ได้ทำสงครามพ่ายแพ้ถึงขนาดโดนผู้ชนะเผาบ้านเผาเมือง จนไม่เหลือซากของนครอันเป็นแหล่งกำเนิดอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ คนเขียนประวัติศาสตร์ของผู้ชนะก็จะเขียนในทำนองที่ว่าผู้แพ้ไม่รู้จักบุญคุณ คบไม่ได้ แปรพักตร์ จนถึงขั้นกบฎ ในส่วนของผู้แพ้ก็จะเขียนอีกแนวหนึ่งว่าผู้ชนะรุกราน ปล้นชาติ นี่เป็นมุมมองของประวัติศาสตร์อันน่าขมขื่น

ในยุคสมัยจักรวรรดิ์ นิยม เมื่อฝรั่งเศษยึดเขมรจากไทยได้ ฝ่ายเขมรก็ทำท่าจะดีใจไม่น้อยแต่ที่ดีใจยิ่งกว่าก็ตอนที่ฝรั่งเศษคืนดินแดน ให้กัมพูชา รวมถึงเขตแดนที่เป็นปัญหากันอยู่ทุกวันนี้ซึ่งเป็นมรดกบาปจากฝรั่งหัวแดงโดย แท้จริง

ในช่วง 60 ปีที่ผ่านมาไทยและเขมรประเทศเพื่อนบ้านก็ยังมีการกระทบกระทั่งกันบ่อยครั้ง ในเรื่องดินแดนและเรื่องการเมืองของทั้งสองฝ่ายจนทำให้เกิดกระแสนิยมคลั่ง ชาติขึ้นมา สาเหตุก็เพราะว่าประวัติศาสตร์นี่เองที่เป็นตัวทำให้ความสัมพันธ์ระหว่าง ประเทศของทั้งสองฝ่าย (น่าจะรวมถึงลาว-ไทยด้วย) ไม่พัฒนาเท่าที่ควร คนเขมรมองว่าไทยเป็นผู้เอาเปรียบเขาทุกประการรวมถึงการที่จะเข้ามามีอิทธิพล ในประเทศของพวกเขาด้วย อีกทั้งมองว่าในฐานความคิดของไทยมีการเยียดหยามชาวเขมรในฐานะที่ต่ำกว่าไทย ทำให้ทัศนคติของเขมรที่มีต่อไทยเป็นไปในทิศทางด้านลบมาโดยตลอดซึ่งเป็น ทัศนคติในการหวาดระแวง ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่าพวกเขาเรียนประวัติศาสตร์ในส่วนของผู้แพ้นั่นเอง

ประวัติ ศาสตร์เหล่านี้ในความเห็นของผู้เขียนควรศึกษาและทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงเหตุ ผลที่เกิดขึ้นและทางที่ดีไม่ควรศึกษาแต่ประวัติศาสตร์ของฝ่ายตนเพียงด้านเดียว ควรศึกษาของฝ่ายที่เป็นกลางรวมถึงฝ่ายคู่กรณีด้วย แต่อย่ายึดติดจนเกินไปไม่เช่นนั้นจะกลายเป็นคนคลั่งชาติหาทางออกและแก้ไข ปัญหาร่วมกันไม่ได้

การแก้ปัญหาโดยการมองอนาคต ถึงแม้ว่าจะไม่ใช่เรื่องง่ายและยังมองไม่เห็นทางที่จะแก้ไขเรื่องดินแดนได้ แต่ก็ยังดีกว่าที่จะไม่ทำอะไรกันเลยและรอให้ถึงเวลาที่ยูเนสโก้กำหนดแล้วก็ มารีบเร่งแก้ปัญหากันที่ปลายเหตุเหมือนกับที่รัฐบาลไทยได้ทำเมื่อครั้งที่ แล้ว

ผู้นำหรือรัฐบาลทั้งสองฝ่ายรวมถึงองค์กรเคลื่อนไหวภาคประชาชน ต่างๆ จะต้องลดตัวตนลงและร่วมมือกันแสวงหาวิธีในการที่จะแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นอย่าง เหมาะสม (win/win  ด้วยกันทั้งสองฝ่าย) การมองปัญหาด้วยมุมมองของนักบริหาร ก็ควรที่จะมองให้ครอบคลุมถึงปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหาซึ่งมีอยู่หลายมิติไม่ ว่าจะเป็นสังคม เศรษฐกิจ การเมือง กฏหมาย

แต่ปัจจัย ที่ผู้เขียนอยากจะเน้นก็คือปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับมิติทางการเมืองระหว่างประเทศและในประเทศของแต่ละฝ่าย  ปัจจัยนั้นก็คือการคลั่งชาติ ก็ตามที่เขียนไว้ข้างต้นความคลั่งชาติจะทำให้หาทางออกและแก้ไขปัญหาไม่ได้เพราะมันจะทำให้ดวงตาเราบอดและใจปิด มองไม่เห็นหนทางในการแก้ปัญหา นี่คือกำแพงด่านแรกที่แข็งแกร่งมาก ถ้าสามารถก้าวข้ามได้ ปัจจัยอื่นๆ ก็สามารถที่จะแก้ไขได้ด้วยตัวของมันเอง เมื่อความคลั่งชาติลดลง เงื่อนไขก็ลดลง การแสวงหาความร่วมมือก็จะเพิ่มมากขึ้น

ที่มา : http://hilight.kapook.com/view/51717

ถ้าท่านผู้อ่านถามว่าจะแก้ไขปัจจัยการคลั่งชาติอย่างไร ก็ขอแนะนำให้อ่านเรื่อง ไทย-เขมร ทั้งสองตอนที่ผู้เขียนได้เขียนไว้ครั้งก่อน  ซี่งจะเป็นกุญแจสำหรับไขปัญหา

……………………………………….

ชัชวัสส์ คติพิพัฒน์พร

เรื่องนี้เป็นเรื่องที่สองของชุดความสัมพันธ์ไทย-เขมร ต่อจากตอนสองชาติพันธุ์ที่ยิ่งใหญ่ในอุษาคเนย์ ที่ผู้เขียนได้นำมาเสนอต่อท่านผู้อ่านด้วยมุมมองที่แตกต่าง ปราศจากความขัดแย้งที่กำลังเป็นอยู่ในขณะนี้

อาณาจักรเขมรโบราณมีจุดเริ่มต้นที่ดินแดนของนครจำปาสัก สปป.ลาวในปัจจุบัน โดยจุดศูนย์กลางนั้นจะอยู่ที่บริเวณปราสาทวัดพู

ภาพปราสาทวัดพู สปป. ลาว (ถ่ายเอง)

เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน จุดศูนย์กลางวัฒนธรรมเขมรโบราณจึงได้ถูกย้ายทำเลไปอยู่ที่บริเวณโตนเลสาบ ณ.ที่แห่งนี้ท่านผู้นำได้รับเอาศาสนาฮินดูลัทธิไศวนิกายเข้ามาในอาณาจักร ภายหลังจึงได้เปลี่ยนมาเป็นศาสนาพุทธลัทธิมหายานตันตระในสมัยของพระเจ้าชัย วรมันที่ 7 ก่อนที่จะกลับไปรับเอาศาสนาฮินดูไศวนิกายมาอีกครั้งหนึ่งในยุคหลัง อาณาจักรขอมโบราณแห่งนี้ได้ผ่านยุคกาลสมัยมาอย่างยาวนาน ศาสนาที่ผสมผสานกันจึงทำให้เกิดวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่ขึ้นมาและได้ถูกเผยแพร่ ไปทั่วดินแดนแห่งอุษาคเนย์

ภาพปราสาทหินพิมาย ที่มา : http://xn--o3caa6bc1ab3f6a5h4b2be.net

วัฒนธรรมดังกล่าวทำให้เกิดระบบทางสังคม ความเชื่อ ค่านิยม วิถึชีวิต แนวคิด ศิลปะกรรม ภาษา สถาปัตยกรรม วิศวกรรม และอื่นๆอีกมากมายที่เกี่ยวข้องกับผู้คนในบริเวณแถบนี้ ดังเช่นสถาปัตยกรรมของปราสาทอโรคยาศาลาและธรรมศาลาตามรายทางของถนนราชมรรคาสายเหนือที่เริ่มจากโตนเลสาบไปเมือง พิมายรวมถึงวัฒนธรรมพื้นบ้าน

ภาพพระปรางค์วัดอรุณฯ ศิลปเขมรประยุกต์ ที่มา:

http://xn--12clab1fbc0d6alp3a9b5a6j4b5hid6lc.blogspot.com

ในขณะที่ดินแดนส่วนภาคกลางและเหนือของประเทศไทยปัจจุบัน ในสมัยก่อนช่วงศัตวรรษที่ 12 ซึ่งอยู่ในวัฒนธรรมทวารวดีก็ได้มีวัฒนธรรมของเขมรโบราณเผยแพร่เข้ามาเช่นกัน จากหลักฐานที่ปรากฏซึ่งก็คือพระพุทธรูปโบราณแบบหินยานและพระโพธิสัตว์แบบ มหายานที่พบในอำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ และพบที่เมืองศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ สิ่งเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าชุมชนโบราณประโคนชัยที่นับถือพุทธแบบมหายานใน วัฒนธรรมเขมรซึ่งตั้งอยู่ที่อีสานใต้ใกล้กับแหล่งวัฒนธรรมเขมรและชุมชนโบราณ เมืองศรีเทพซึ่งตั้งอยู่ที่ภาคกลางตอนเหนือของประเทศไทยที่นับถือพุทธแบบ หินยานในวัฒนธรรมทวารวดี ได้มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกัน ซึ่งหมายถึงการแพร่กระจายของวัฒนธรรมแบบทวารวดีลงมาถึงชุมชนวัฒนธรรมเขมรขณะ เดียวกันก็ได้มีการแพร่กระจายวัฒนธรรมเขมรสู่ชุมชนทวารวดีอีกด้วย

ภาพวงกันตรึมพื้นบ้าน ดนตรีครอบจักรวาล ใช้บรรเลงในพิธีกรรม ตั้งแต่เกิด แก่ เจ็บ ตาย ที่มา: http://kanchanapisek.or.th

ยังมีหลักฐานอื่นๆ ที่ชี้ให้เห็นว่าดินแดนแถบนี้ได้มีการผสมผสานทางวัฒนธรรม เช่นภาพสลักบนใบเสมาที่เขาอังคาร อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ ใบเสมานี้ทำด้วยหินภูเขาไฟ สลักภาพสถูป ธรรมจักร และภาพสลักบุคคลซึ่งมีลักษณะของวัฒนธรรมทวารวดี แต่การนุ่งผ้ากลับมีลักษณะของวัฒนธรรมเขมร (ที่มา : สมาพร คล้ายวิเชียร มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์)

 ภาพ ใบเสมาที่เขาอังคาร

เราคงปฏิเสธไม่ได้ว่ายุคทองของสุพรรณภูมิอันได้แก่ ยุคสุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์ รวมถึงล้านนาด้วยนั้น เกิดจากวัฒนธรรมที่ผสมผสานกันนี้ ดังนั้นดินแดนในส่วนนี้จึงถือว่ามีความมั่งคั่งทางวัฒนธรรมซึ่งทำให้เกิด อารยธรรมชั้นสูง

ในความเป็นจริงแล้วอิทธิพลของวัฒนธรรมเขมรได้เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน ของชาวไทยในขณะที่เราไม่รู้ตัวตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จนคนไทยคิดว่าวัฒนธรรมไทยนั้นเป็นของไทยแท้ๆ ไม่ว่าจะเป็นภาษา ศิลปะกรรม สถาปัตยกรรม ดนตรี และอื่นๆ แต่ความจริงแล้วเราได้หยิบยืมของเขมรมาใช้บางส่วน ในขณะเดียวกันเขมรก็ได้หยิบยืมวัฒนธรรมทวารวดีไปใช้บางส่วนเช่นกัน จึงทำให้วัฒนธรรมทั้งสองผสมผสานกันเช่นเดียวกับชาติพันธุ์

เมื่อเวลาผ่าน วัฒนธรรมที่ได้ผสมผสานกันและผ่านกาลเวลาอันยาวนานก็ได้เกิดการพลวัตขึ้นเป็น วัฒนธรรมสมัยใหม่ดังตัวอย่างเช่น เพลงกันตรึมที่ค่ายเพลงแต่งขึ้นมาร้องกันในสมัยปัจจุบัน แต่อย่างไรก็ตามผู้คนในบริเวณแถบนี้ก็ยังไม่ทิ้งวัฒนธรรมเดิมๆอันมีคุณค่าที่สืบทอดมาจาก บรรพบุรุษ

ถ้ามองทางด้านวัฒนธรรมโดยไม่มีประเทศชาติเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยแล้ว ไทย-เขมร ก็มีรากเง้าวัฒนธรรมเดียวกันนั่นเอง

Email : ccw@hotmail.co.th

ในอาณาบริเวณอุษาคเนย์นั้น มีหลักฐานของการตั้งถิ่นฐานของมนุษยชาติมาไม่ต่ำกว่า 1000ปี โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำโขงตอนล่างที่ประกอบไปด้วย ประเทศไทย ลาวและเขมร ได้มีมนุษย์หลายเผ่าพันธุ์อาศัยอยู่ แต่ถ้าแบ่งเป็นชาติพันธุ์แล้วจะมีอยู่ 2ชาติพันธุ์หลักๆ ที่สำคัญก็คือไทกะไดและออสโตรเอเชียติก

ในการแบ่งชาติพันธุ์นั้นลาวและไทยถือว่าเป็นชาติพันธุ์ไทกะไดที่มีหลักฐานในการอพยพมาจากอาณาจักรน่านเจ้าหรือสิบสองปันนา ส่วนเขมรถือเป็นชาติพันธุ์ออสโตรเอเชียติก ซึ่งเป็นชาติพันธุ์ดั่งเดิมที่อาศัยอยู่ในอาณาบริเวณพื้นที่แถบนี้มานับพันปี

สองชาติพันธุ์นี้มีความต่างกันในด้านวิถีชีวิต ไทกะไดนั้นจะถนัดในเรื่องการเกษตร เช่นเพาะปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ ในส่วนของออสโตรเอเชียติกจะถนัดในเรื่องการล่าสัตว์และหาของป่า ซึ่งตั้งแต่ในสมัยโบราณกาลนั้นทั้งสองชาติพันธุ์ก็อยู่ร่วมกันอย่างพึ่งพาอาศัยไม่ว่าจะเป็น เรื่องการทำมาหากิน การรักษาโรคและอื่นๆ ที่จะสามารถเกื้อกูลกันได้ ในบทความนี้ผู้เขียนจะพาท่านผู้อ่านย้อนกลับไปมองชาติพันธุ์ของผู้คนในดินแดนแถบนี้

สมัย ก่อนในบริเวณนี้ยังไม่มีรัฐชาติ มีแต่เผ่าพันธุ์หรือชาติพันธุ์ เช่น เสียม ขอม กูย เยอ จาม ฯลฯ ผู้คนแต่ละชาติพันธุ์เดินทางไปมาหาสู่และค้าขายกันได้อย่างเป็นอิสระ เมื่อพื้นที่ไหนมีความอุดมสมบูรณ์ก็จะลงหลักปักฐาน จนเกิดเป็นชุมชนวัฒนธรรมลูกผสมขึ้นมา มีการพึ่งพาอาศัยกันและกัน จนเมื่อชุมชนใหญ่โตขึ้นก็จำเป็นต้องมีผู้นำเข้ามาควบคุมหรือบริหาร เพื่อป้องกันไม่ให้ชุมชนอื่นเข้ามาแย่งใช้ทรัพยากร กลุ่มคนดังกล่าวจึงสถาปนาพื้นที่ที่ตนเองอาศัยอยู่เป็นเมืองหรือเป็นอาณาจักรขึ้นมาและอาณาจักรนั้นก็ได้ขยายตัวออกไปแย่งทรัพยากรจากอาณาจักรหรือชุมชนอื่น จึงเกิดเป็นข้อพิพาททำสงครามกัน เมื่ออาณาจักรไหนแพ้ก็ต้องยอมเสียทรัพยากร เสียพลเมืองให้ไปเป็นแรงงานแก่อาณาจักรที่ชนะ ในขณะที่รัฐบาลของอาณาจักรทั้งหลายได้ทะเลาะกัน ผู้คนของแต่ละอาณาจักร แต่ละชาติพันธุ์ก็ยังสามารถไปมาหาสู่กันได้แล้วยังนำวัฒนธรรมติดตัวไปด้วย ดังเช่นการเดินทางของวัฒนธรรมขอม จากโตนเลสาบไปถึงเมืองพิมายตามถนนราชมรรคาสายเหนือ วัฒนธรรมในเขตนี้จึงเกิดการกลืนกลายเป็นวัฒนธรรมผสมแต่ก็สามารถอยู่ด้วยกันอย่างกลมกลืน วัฒนธรรมใดที่ใกล้เคียงกันก็จะกลายเป็นวัฒนธรรมสากลเช่นวัฒนธรรมข้าว พิธีกรรมความเชื่อในเรื่องผีบรรพบุรุษ ส่วนวัฒนธรรมใดที่ไม่ใกล้เคียงกันก็จะจำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มเช่นภาษา เมื่ออาณาจักรใดล่มสลายอาจจะเป็นเพราะผู้บริหารเกิดเห็นแก่ตัวและผู้คนใน อาณาจักรนั้นขาดความสามัคคี อาณาจักรใกล้เคียงก็จะถือโอกาสยึดครอง

มาถึงสมัยจักรวรรดินิยมของฝรั้งเศษและอังกฤษเข้ามา พวกนี้นอกจากจะมาปล้นชิงทรัพยากรแล้วยังยึดเอาดินแดนไปเป็นของตนอีกด้วย หลังจากนั้นพวกตาน้ำข้าวก็แบ่งแยกแล้วปกครอง เสี้ยมให้ผู้คนในบริเวณนี้เห็นแก่ตัวจึงเกิดประเทศชาติขึ้นมา

เทือกเขาที่สำคัญที่มีส่วนเชื่อมชาติพันธ์ ไทยกะไดและออสโตรเอเชียติกเข้าด้วยกันเมื่อพันปีก่อนก็คือเทือกเขาพนมดงรักในเขตอีสานใต้ที่พาดยาวจาก โคราช ผ่านบุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี ไปจรดนครจำปาสักของ สปป.ลาว เมื่อกาลเวลาผ่านไปชาติพันธุ์ทั้งสองได้อยู่ร่วมกันอย่างกลืนกลาย แต่อย่างไรก็ตามผู้คนในบริเวณแถบนี้ก็ยังได้รำลึกถึงบรรพบุรุษของตนเองและ พยายามรักษาวัฒนธรรมของตนเอาไว้

ในปัจจุบันพื้นที่จังหวัด บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ มีคนไทยเชื้อสายเขมรอาศัยอยู่มากเรียกตัวเองว่าขแมร์เลอซึ่งแปลว่าเขมรบน เนื่องจากพื้นที่ฝั่งประเทศไทยสูงกว่าพื้นที่ในเขตของประเทศกัมพูชานั่นเอง นอกจากคนไทยเชื้อสายเขมรแล้ว ยังมีชาติพันธุ์กูยและเยอ ซึ่งถือว่าเป็นชาติพันธุ์ออสโตรเอเชียติกด้วยกันทั้งสิ้น ทั้งสามชาติพันธุ์จะมีภาษาพูดเป็นของตนเอง ซึ่งเป็นภาษาตระกูลมอญ-เขมร ถ้าถามว่าขแมร์เลอหรือคนเขมรถิ่นไทยพูดคุยกับคนประเทศกัมพูชาปัจจุบันรู้ เรื่องหรือไม่ คำตอบที่ได้จากคนพื้นที่ก็คือพอรู้เรื่อง แต่ถ้าพูดเรื่องเศรษฐกิจ การเมือง สังคมแล้วก็อาจะไม่เข้าใจ หรือเข้าใจแต่ไม่ทั้งหมดเนื่องจากคำศัพท์จะต่างกัน นอกจากชาติพันธุ์ที่กล่าวมาแล้วยังมีผู้คนหลากหลายเข้ามาอาศัยอยู่ไม่ว่าจะ เป็นลาว ไทยกลาง ไทยโคราช และอื่นๆ

ถึงแม้ว่าไทย-เขมรจะเป็นคนละชาติพันธุ์ แต่ก็ได้ร่วมประวัติศาสตร์กันมาเป็นระยะเวลาที่ยาวนาน ในช่วงก่อนและหลังของจักรวรรดินิยม คนเขมรบางส่วนได้กลายเป็นคนไทย และคนไทยบางส่วนได้กลายเป็นคนเขมร สมควรแล้วหรือที่ทั้งสองประเทศจะต้องมาทะเลาะกันกับสิ่งที่จักรวรรดินิยม ได้ทิ้งไว้ให้

การมองมนุษย์ด้วยหลักของนักมานุษยวิทยาและศึกษาประวัติศาสตร์ทั้งที่อ้างอิง จากในประเทศและอ้างอิงจากต่างประเทศ จะช่วยให้เราเข้าใจเพื่อนบ้านของเราได้ดียิ่งขึ้น

 ( โปรดติดตาม ไทย-เขมร ตอนต่อไป)

…………………………..

หมายเหตุ

ภาพ 1 ภาพสลักหิน ปราสาทบายน ที่มา : http://www.212cafe.com/freewebboard/view.php?user=dvshow2&id=302
ภาพ 2  ภาพถ่ายปราสาทพระวิหาร ที่มา : http://www.212cafe.com/boardvip/viewcomment.php?aID=1045216&user=cm99&id=1434&page=2&page_limit=50

เรียบเรียงโดย : ชัชวัสส์ คติพิพัฒน์พร

“โชติช่วงชัชวาล” เป็นวลีที่โด่งดังและยังคงไม่ลืมเลือนสำหรับผู้ที่มีอายุ 30 ปีขึ้นไป เมื่อมีการพบก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทยเป็นครั้งแรก การค้นพบก๊าซธรรมชาติในครั้งนั้นทำให้รัฐมีแนวคิดที่จะพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งภาคตะวันออกให้เป็นพื้นที่เศรษฐกิจ โดยพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวให้เป็นฐานการผลิตสำหรับอุตสาหกรรมต้นน้ำและอุตสาหกรรมหนักซึ่งรวมถึงอุตสาหกรรมปิโตรเคมีด้วย เพื่อที่จะดึงดูดเม็ดเงินลงทุนทั้งจากในประเทศและต่างประเทศเข้ามาเพื่อพัฒนาบ้านเมืองในยุคนั้น ด้วยเหตุนี้ นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง จึงได้ถูกกำหนดขึ้นมาด้วยเพราะเหตุที่ว่าเป็นพื้นที่นี้มีความเหมาะสมในด้านภูมิประเทศ ศักยภาพรวมถึงระยะทางจากแหล่งก๊าซธรรมชาติถึงชายฝั่งที่ใกล้และสะดวก

ในยุคแรกประมาณปี พศ. 2530 ที่มีการก่อตั้งนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดนั้น มีโรงงานอุตสาหกรรมหนัก 4 บริษัทเท่านั้นที่เข้าไปก่อตั้ง บริษัทที่สำคัญในขณะนั้นก็คือ บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ซึ่งเป็นบริษัทที่จัดการเกี่ยวกับระบบสาธารณูปโภคและผลิตภัณฑ์ต้นน้ำ หมายถึงการผลิตน้ำ ไฟฟ้า ไอน้ำและสารตั้งต้นที่ได้จากผลพวงของก๊าซธรรมชาติ เพื่อเป็นวัตถุดิบและจำหน่ายให้แก่โรงงานที่ผลิตสินค้าปลายน้ำในด้านอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ที่อยู่ในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมาบตาพุด

จากที่ได้ก่อตั้งนิคมฯ ในพื้นที่ข้างต้นทำให้เศรษฐกิจของจังหวัดระยองที่อิงอยู่กับการท่องเที่ยวและผลผลิตทางการเกษตรได้เจริญเติบโตขึ้นมากกว่าเก่าหลายเท่าตัว รวมถึงมีคนจากต่างถิ่นเข้ามาทำงานมากมาย ทำให้เกิดการใช้จ่ายและเศรษฐกิจหมุนเวียน รวมถึงภาษีท้องถิ่นที่สามารถเก็บได้จากโรงงานต่างๆ สำหรับการจ้างงานนั้น นักศึกษาวิศวกรจบใหม่หรือช่างฝีมือต่างๆ ก็นิยมไปทำงานกันที่นั่น เนื่องจากเงินเดือนสูงมาก สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานที่รัฐบาลกำหนดเสียอีก นอกจากเงินเดือนจะสูงแล้วยังมีค่าตอบแทนอื่นๆ อีกเช่น ค่าเสี่ยงภัย เบี้ยกันดาร เงินช่วยค่าเช่าบ้านและเงินค่าช่วยค่าขนย้ายที่พัก ซึ่งเงินส่วนนี้ก็มีมูลค่าสูงมากเช่นกัน ยกตัวอย่างสมัยเมื่อ 10 กว่าปีก่อน วิศวกรจบใหม่ไม่มีประสบการณ์เงินเดือนเริ่มต้นที่ประมาณ 18,000-20,000 บาท นี่ยังไม่รวมค่าตอบแทนอื่นๆ อีก 6,000-8,000 บาท เมื่อถึงเวลารับโบนัส ก็ได้รับกันคนละ 5-6 เท่าของเงินเดือน จากรายรับที่สูงนี่เองจังหวัดระยองจึงเป็นศูนย์รวมของนักวิศวกรรมและช่างฝีมือรวมทั้งแรงงานไร้ฝีมือที่มากที่สุดของประเทศ ความเจริญทางด้านวัตถุนิยมก็ได้ถูกสร้างขึ้นมารองรับเศรษฐกิจที่เจริญเติบโตนี้อย่างคับคั่ง ไม่ว่าจะเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจยามค่ำคืน บ้านจัดสรร ห้างสรรพสินค้าฯลฯ เมื่อมีข้อดีก็ย่อมที่จะมีข้อด้อยเนื่องจากการที่คนที่มาจากทุกสารทิศ ร้อยพ่อพันแม่มาอยู่รวมกันทำให้เกิดความสับสนทางสังคมเนื่องจากบุคคลเหล่านี้ ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นคนจังหวัดระยอง วันจันทร์มาทำงาน วันเสาร์-อาทิตย์ก็กลับบ้าน ความรักถิ่น ความผูกพันธ์กับถิ่นที่ทำมาหากินจึงไม่ลึกซึ้งเท่าชาวระยองซึ่งเป็นเจ้าของบ้าน

ในส่วนของพื้นที่เขตนิคมอุตสาหกรรมนั้น สมัยก่อนอยู่ไกลจากชุมชนและผู้คนมาก บริเวณรอบๆ นิคมฯ ก็ยังเป็นพื้นที่ป่า ดังนั้นพื้นที่รอบๆ โรงงานจึงเป็นเขต Buffer Zone ในการป้องกันมลพิษที่จะส่งผลกระทบกับชาวบ้านได้เป็นอย่างดี แต่เมื่อมีโรงงานเข้ามาตั้งกันเพิ่มมากขึ้น พื้นที่ก่อสร้างโรงงานก็ได้ขยายออกไปในขณะที่พื้นที่ของนิคมยังคงเท่าเดิม ทำให้ Buffer Zone หรือพื้นที่ป่านั้นเหลือน้อยลงและไม่สามารถที่จะทำหน้าที่ของมันได้อย่างมีประสิทธิภาพดั่งสมัยก่อน อีกประการหนึ่งก็คือการขยายตัวของชุมชนรอบๆ นิคมอุตสาหกรรมที่เข้ามาประชิดติดตัวนิคมฯ สาเหตุก็เพราะความต้องการที่จะเข้ามาค้าขายกับโรงงานนั่นเอง นี่จึงเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้มลพิษจากโรงงานส่งผลกระทบต่อผู้คนในบริเวณนั้นอย่างหลีก เลี่ยงไม่ได้
 

ถ้าถามว่ามลพิษที่ก่อให้เกิดปัญหาต่อสุขภาพของประชาชนในเขตพื้นที่เป็นจริงหรือไม่และอย่างไร ก็จะได้คำตอบจากคนในพื้นที่ว่าจริง เพราะสารเคมีที่ใช้ในโรงงานแต่ละโรงงานนั้นล้วนก่อให้เกิดอันตรายจนถึงชีวิต ตัวอย่างเช่นสาร VCM ที่ใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิต PVC แม้ว่า Final Product คือ PVC นั้นจะไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ แต่ VCM นั้นเป็นสารก่อมะเร็งตับเลยทีเดียว สารนี้มีกลิ่นหอม หวาน แต่ผลกระทบต่อสุขภาพไม่หอมหวานเหมือนกลิ่น หรือจะเป็น HCL ซึ่งมีฤทธิ์กัดกร่อน ถ้าหายใจเอาละอองฟูมของมันเข้าไป ก็จะเป็นอันตรายต่อสุขภาพได้ แต่อย่างไรก็ตามโรงงานต่างๆ ก็ได้มีการป้องกันมลพิษเหล่านี้แพร่สู่ชุมชนอยู่แล้วเนื่องจากระบบ ป้องกันต่างๆ เหล่านี้ได้ถูกออกแบบไว้และมูลค่าลงทุนค่อนข้างสูง

ถ้าถามต่อว่าก็ในเมื่อมีระบบป้องกันต่างๆ อยู่แล้วทำไมชาวบ้านจึงได้รับผลกระทบอีก คำตอบก็คือเกิดจากความผิดพลาดของมนุษย์ผู้ควบคุม  ถ้าว่ากันตามหลักของวิศวกรรมแล้วระบบป้องกันอาจจะ 100% แต่ผู้ควบคุมอาจจะผิดพลาดได้ ความเผลอเรอ ความประมาท ก็ทำให้เกิดเหตุการณ์ ต่างๆ ได้ อย่างเช่นกรณีท่อส่งสารเคมีรั่วหรือถังเก็บสารเคมีระเบิด ทำให้พนักงานโรงงานและชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบต้องเข้าโรงพยาบาลกันเป็นทิวแถว นี่ก็เพราะความผิดพลาดของมนุษย์ผู้ควบคุมทั้งสิ้น คุณภาพของอุปกรณ์ที่ใช้ในระบบป้องกันก็เป็นอีกส่วนหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้ผู้ควบคุม เนื่องจากอุปกรณ์นี้เป็นส่วนสำคัญที่จะยับยั้งการเกิดอุบัติภัยได้ บางโรงงานใช้อุปกรณ์ที่ราคาถูกไม่มีคุณภาพ ซึ่งเมื่อเกิดเหตุที่คาดไม่ถึงขึ้นมาการยับยั้งภัยก็จะไม่มีประสิทธิผลเท่าที่ควร ซึ่งความน่ากลัวก็คือโรงงานในนิคมฯ นั้น ต่างก็มีสารเคมีที่ติดไฟกันเกือบทุกโรงงาน สารเคมีบางชนิดเมื่อรั่วไหลสู่บรรยากาศปกติก็ยังสามารถลุกติดไฟได้ด้วยตัวของมันเองดังนั้นจึงต้องเก็บไว้ในถังต้านแรงดันและต้องฉีดน้ำเลี้ยงเอาไว้เพื่อให้อุณหภูมิของถังและสารเคมีต่ำกว่าอุณหภูมิปกติตลอดเวลา ลองคิดดูว่าเมื่อโรงงานหนึ่งเกิดอุบัติภัยสารเคมีติดไฟและลุกไหม้ ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่สามารถดับไฟได้ทันเวลา โรงงานข้างเคียงจะเป็นอย่างไร? เคยมีผู้รู้เล่าให้ฟังว่า ถ้าเกิดเหตุการณ์ที่เกิดไฟลุกไหม้ในโรงงานแล้วไม่สามารถดับไฟได้ มาบตาพุดจะเหมือนระเบิดเคมีที่ลามไปทั่วทั้งนิคมฯ และจะส่งผลกระทบต่ออำเภอบ้านฉางและตัวเมืองระยองด้วย

ที่เขียนมาข้างต้น เป็นระบบป้องกันอุบัติภัยอันเกิดจากการคาดไม่ถึง นอกจากระบบนี้แล้วยังมีระบบป้องกันอีกระบบหนึ่ง เรียกว่าระบบป้องกันมลพิษที่เกิดจากการผลิต ซึ่งจะเป็นพวกอากาศเสีย น้ำเสียและขยะอันตราย

ถ้าท่านผู้อ่านมีโอกาสผ่านไปแถวๆ มาบตาพุด อาจจะสังเกตุเห็นปล่องสูงๆ ตามโรงงานต่างๆ และที่ปล่องเหล่านี้ก็จะมีไฟลุกที่ปากปล่อง นั่นแสดงว่าโรงงานนั้นๆ กำลังกำจัดอากาศเสียที่เกิดจากกระบวนการผลิต ซึ่งการที่จะกำจัดอากาศเสียได้นั้นต้องใช้ความร้อนถึง 1000 องศาเซลเซียส ถึงจะทำให้โมเลกุลของอากาศเสียแตกตัวได้ แต่ถ้าเห็นเป็นควันสีขาวหรือสีดำลอยออกจากปล่อง นั่นก็แสดงว่าการกำจัดอากาศเสียไม่สมบูรณ์หรือมีการปล่อยอากาศเสียสู่ภายนอกโดยไม่มีการกำจัด ซึ่งจะส่งผลกระทบกับสุขภาพของประชาชน โดยส่วนใหญ่แล้วโรงงานที่ไม่มีธรรมาภิบาลก็จะแอบปล่อยอากาศเสียกันช่วงที่ ไม่มีเจ้าหน้าที่จากกรมโรงงานหรือกรมควบคุมมลพิษมาตรวจ ช่วงที่นิยมแอบปล่อยอากาศเสียกันอีกช่วงหนึ่งก็คือวันที่อากาศปิด ลมสงบ ท้องฟ้ามึนทึม ช่วงนี้ก็จะแอบปล่อยกันมาก เมื่อไม่มีลมพัดอากาศเสีย ชาวชุมชนที่อยู่ไกลออกไปก็จะไม่ได้รับผลกระทบนี้ แต่ชุมชนใกล้ๆ ที่อยู่ติดกับนิคมอุตสาหกรรมรับไปเต็มๆ

ทีนี้มาพูดถึงน้ำเสีย โรงงานในนิคมฯ นั้นบางโรงงานก็มีระบบบริหารงานแบบธรรมาภิบาลเพื่อภาพพจน์ของตนเอง บางโรงงานก็ไม่มีเอาเสียเลย โรงงานที่มีชื่อเสียงก็จะมีระบบบำบัดน้ำเสียที่มีมาตรฐาน การปล่อยน้ำเสียออกจากโรงงานก็จะได้ค่ามาตรฐานตามที่กฏหมายกำหนด ส่วนโรงงานไหนที่ไม่มีมาตรฐานก็จะปล่อยน้ำเสียที่มีค่าพารามิเตอร์ต่างๆ เกินจากกฏหมายกำหนด ทั้งน้ำเสียที่ถูกบำบัดแล้วและที่แอบปล่อยนี้จะไหลลงสู่ลำคลองหรือที่ชื่อว่าคลองตากวน ดังนั้นจึงสามารถเรียกได้ว่าคลองตากวนนี้เป็นแหล่งรวมน้ำที่อันตรายที่สุดในประเทศไทย หลังจากนั้นน้ำจากคลองตา กวนก็จะไหลลงสู่ทะเลต่อไป ส่งผลให้กุ้ง หอย ปู ปลา ในแถบมาบตาพุด รวมถึงระยองด้วย (ที่ตั้งของ IRPC) สะสมพิษของสารเคมีพวกนี้เอาไว้ ถ้าสัตว์น้ำเหล่านี้ไม่ตายด้วยพิษจากสารเคมีก็จะถูกมนุษย์หรือชาวประมงพื้นบ้านจับมาขาย ก็ลองนึกภาพดูก็แล้วกันว่า ห่วงโซ่อาหารขั้นรองสุดท้ายคือมนุษย์รับประทานเข้าไปจะเป็นอย่างไร

ต่อมาก็ถึงคิวของขยะอันตราย ขยะที่มีการปนเปื้อนของสารเคมีหรือตะกอนเคมีจากระบบบำบัดน้ำเสียถือว่าเป็นขยะอันตราย โรงงานจะต้องส่งขยะเหล่านี้ไปกำจัดด้วยวิธีพิเศษคือถ้าไม่เผาก็ต้องฝังกลบ ค่าใช้จ่ายในการเผาและฝังกลบนี้ก็เป็นต้นทุนหนึ่งของโรงงาน หน่วยงานเอกชนที่รับกำจัดขยะพวกนี้มีหลายรายและมีการแข่งขันด้านราคากัน เอกชนบางรายจะเสนอค่ากำจัดด้วยราคาที่ต่ำกว่าเพื่อให้โรงงานสนใจเรียกใช้บริการของตนเอง เป็นการตัดราคาคู่แข่งไปในตัว ผลก็คือเมื่อราคาต่ำ เอกชนรายนั้นก็จะไม่นำไปกำจัด แต่จะนำไปแอบทิ้งตามพื้นที่ของชาวบ้านแถบนั้น ไม่ว่าจะเป็นแถวๆ ป่าใกล้เคียง ไร่มันของชาวบ้าน หรือที่รกร้างของทางราชการ ผลกระทบที่เกิดขึ้นก็คือดินบริเวณนั้นจะปนเปื้อนสารเคมี และเมื่อเวลาฝนตก น้ำฝนจะพาสารเคมีเหล่านี้ลงไปในชั้นน้ำบาดาล ทำให้มีการร้องเรียนของชาวบ้านเสมอ  จะว่าไปแล้วธุรกิจรับกำจัดขยะอันตรายนั้นเป็นธุรกิจที่มีอิทธิพลเข้ามาเกี่ยวข้องดังนั้นเวลาที่ชาวบ้านร้องเรียน ทางเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องก็มักจะหาตัวผู้ที่แอบนำมาทิ้งไม่ได้สักที มีข่าวซุบซิบกันว่ามีบริษัทหนึ่งผูกขาดการบริการนี้ในนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ซึ่งเป็นบริษัทใหญ่ชื่อดังก็แอบนำกากขยะอันตรายพวกนี้ไปทิ้งเหมือนกัน

ผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อประชาชนนั้น ไม่ใช่จะเกิดกับชาวบ้านเพียงฝ่ายเดียว แม้กระทั่งพนักงานในโรงงานต่างๆ ก็ยังได้รับผลกระทบด้วยเช่นกัน เพราะพนักงานโรงงานจะอาศัยอยู่ในตัวเมืองระยอง มาบตาพุด และบ้านฉางซึ่งห่างจากนิคมมาบตาพุด ไม่เกิน 20 กิโลเมตร ได้รับทั้งฝุ่นสารเคมี ทั้งกลิ่น โดยเพราะที่ระยองต้องรับศึก 2 ด้าน ทั้งมลพิษที่เกิดจากมาบตาพุดเอง และมลพิษที่เกิดจากพื้นที่เมืองระยอง ซึ่งก็คือโรงงาน IRPC หรือ TPI เดิม แต่พนักงานโรงงานส่วนใหญ่จะมีประกันสุขภาพ  เป็นอะไรก็รักษาที่โรงพยาบาลเอกชนชั้นนำที่มีชื่อเสียงได้ฟรี อีกทั้งมีการตรวจสุขภาพทุกปี จะได้รู้ตัวก่อนและรักษาทัน ผิดกับชาวบ้านที่ใช้บัตรทอง หรือ 30 บาทรักษาทุกโรค ซึ่งได้รับการรักษาที่ค่อนข้างไม่ดีเท่าที่ควร และชาวบ้านเหล่านี้ไมได้ตรวจสุขภาพกว่าจะรู้ตัวก็สายไปแล้ว

ท่านผู้อ่านอาจจะสงสัยอีกว่าถ้าทุกโรงงานมีระบบป้องกันภัยที่ดี มีการปล่อยน้ำเสีย อากาศเสียตามมาตรฐานของกฏหมาย ปัญหาผลกระทบจากมลพิษคงไม่น่าจะเกิด ท่านผู้อ่านคิดถูกแล้วแต่ถูกเพียงครึ่งเดียว เพราะถึงแม้ว่าทุกโรงงานจะปล่อยของเสียออกมาตามค่าที่กำหนดไว้ แต่ผลของการสะสมพิษในพื้นที่ยังมีอยู่ เนื่องจากข้อจำกัดของพื้นที่ในการรองรับมลพิษนั่นเอง ซึ่งผู้เขียนมั่นใจว่ายังไม่มีผู้ศึกษาหรือทำวิจัยเกี่ยวกับเรื่องนี้อย่างจริงจัง

ก็น่าเห็นใจชาวบ้านที่รับผลกระทบจากมลพิษนี้ แต่จะทำอย่างไรได้เพราะความเจริญเติบโตของนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดไม่ได้ ถูกวางแผนไว้ตั้งแต่สมัยก่อนอาจจะเป็นเพราะหน่วยงานของรัฐขาดความรู้และความต้อง การของประชาชนในเรื่องสิ่งแวดล้อมและสุขภาพยังไม่เข้มข้นเหมือนปัจจุบันนี้ อีกทั้งการต่อต้านโครงการเมื่อสมัยก่อนยังไม่มี ดังนั้นนิคมฯ แห่งนี้จึงเติบโตแบบไร้ทิศทางและทำให้เกิดผลกระทบอย่างที่เป็นอยู่ทุกวันนี้
 

มีคนที่มีความรู้บางคนถามผู้เขียนว่า “ควรจะปิดโรงงานหรือควรจะย้ายชาวบ้านดี” คำตอบก็คือ “ไม่ว่าจะย้ายใครก็เป็นการแก้ปัญหาที่ไม่เหมาะสม เพราะถ้าจะให้ปิดโรงงานคงจะยุ่งกันใหญ่เพราะโรงงานหนึ่งลงทุนไม่ต่ำกว่า พันล้าน หมื่นล้าน และถ้าจะให้ย้ายชาวบ้านก็คงจะยุ่งอีกเหมือนกันเพราะชาวบ้านทุกคนเขารักถิ่น เกิดและที่ดินของตัวเองทั้งนั้น” จากข้อจำกัดที่กล่าวมานี้เป็นสาเหตุให้การแก้ปัญหาดังกล่าวยังไม่มีจุดสิ้นสุด ถึงแม้ว่าจะมี NGO หลายองค์กรเข้ามาช่วยดูแลแต่ดูเหมือนว่าจะไม่เกิดผลเป็นรูปธรรมมากนักเนื่อง จาก NGO เหล่านั้นแสดงบทบาทผิดหน้าที่มาตั้งแต่ต้น แทนที่จะช่วยหาจุดที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาให้โรงงานกับชาวบ้านอยู่ร่วมกัน ได้แบบ WIN-WIN หรือสมประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย แต่กลับไปเป็นหัวขบวนหรือเป็นผู้นำชาวบ้านประท้วงเสียเอง นอกจากจะไม่ได้อะไรแล้วยังทำให้กระบวนการเจรจาระหว่างชาวบ้านกับโรงงานไม่มีจุดจบ สำหรับการที่จะปรับเปลี่ยนให้นิคมฯ แห่งนี้ให้เป็นไปตามความต้องการของบางกลุ่มแบบหน้ามือเป็นหลังมือก็เป็นไป ได้ยากเพราะระบบของนิคมได้ดำเนินการมาเป็นระยะเวลานานแล้ว สิ่งที่ทำได้ก็คือหน่วยงานที่รับผิดชอบจะต้องรีบดำเนินการหาวิธีแก้ไขสถานะการณ์ รวมถึงจัดระบบ ZONING ซึ่งหมายถึงหยุดการขยายกำลังการผลิตของโรงงานในนิคมฯ และหยุดการสนับสนุนการสร้างโรงงานใหม่ๆ จนกว่าจะแก้ไขปัญหา และจัดทำแผนรองรับปัญหาที่จะเกิดขึ้นในอนาคตสำเร็จ อีกทั้งต้องเข้มงวดกับของเสียที่ออกมาจากโรงงานสู่สิ่งแวดล้อมรวมถึงการตรวจสอบ ระบบป้องกันอุบัติภัยอย่างเข้มข้นเพื่อปัองกันสิ่งที่คาดไม่ถึงที่จะทำให้ สารเคมีรั่วไหลออกสู่ชุมชน

ในเมื่อเศรษฐกิจของชาติก็ต้องเดินไปข้างหน้า สิ่งแวดล้อมและสุขภาพของผู้ที่ได้รับผลกระทบก็ต้องคำนึงถึง องค์กรอิสระทางด้านสิ่งแวดล้อมหรือ กอสส. ที่รัฐตั้งขึ้นมาซึ่งมีตัวแทนอันทรงภูมิรู้ของหลายหน่วยงานเข้ามาทำหน้าที่ นี่แหละเหมาะสมที่สุดแล้วที่จะเข้ามาแก้ไขปัญหาและหาทางออกให้กับทั้ง สองฝ่าย พวก NGO ต่างๆ ควรยุติบทบาทเป็นหัวขบวนนำประท้วงแล้วควรช่วยกันหาทางออกให้กับทั้งสองฝ่าย อีกทั้งรัฐควรฟังคำเสนอแนะขององค์กรนี้และปฏิบัติตามอย่างจริงใจ ไม่ใช่เสนออะไรก็เลี่ยงออกไปดังที่ปรับธุรกิจ 18 กิจการร้ายแรงที่ กอสส. เสนอเหลือ 14 กิจการเท่านั้น

แต่สิ่งที่รัฐควรจะตระหนักถึงถ้ามี โครงการพัฒนาใหม่ๆ ที่เสี่ยงต่อการทำลายสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและผลกระทบต่อสุขภาพของ ประชาชน ก็ควรจะใช้ SEA ในการประเมินโครงการ และทางเลือกของโครงการก่อนตัดสินใจนะครับท่านนายกฯ